Tarkibga o'tish

22 β€” Mahalliy ma'lumotlarni saqlash

⬅️ Oldingi: 21 β€” Tarmoq (networking) va API Β· 🏠 README Β· Keyingi: 23 β€” Stream va reaktiv UI ➑️

Bu bobda: 21-bobda internetdan ma'lumot oldik β€” lekin u ilova yopilishi bilan yo'qoladi. Endi ma'lumotni qurilmaning o'zida saqlashni o'rganamiz, toki u ilova qayta ishga tushganda ham joyida tursin: sozlamalar, kesh, oflayn ma'lumot, login token. Siz nega mahalliy saqlash kerakligini va saqlashning spektrini β€” kichik kalit-qiymatdan (shared_preferences) faylgacha (path_provider), undan SQL ma'lumotlar bazasigacha (sqflite) β€” ko'rasiz. Maxfiy ma'lumot uchun flutter_secure_storage, jiddiy ilovalar uchun zamonaviy, tipli drift bilan tanishasiz. Qaysi birini qachon tanlashni o'rganasiz, repository (ombor) namunasi bilan bazani toza o'rab olasiz va oxirida vazifalarni sqflite da saqlaydigan kichik to-do ilova quramiz.

Nega mahalliy saqlash kerak?

Hozirgacha qurgan ilovalaringizda barcha ma'lumot β€” setState ichidagi o'zgaruvchilar, ro'yxatlar, sozlamalar β€” faqat xotirada (RAM da) yashar edi. Bu degani: foydalanuvchi ilovani yopib qayta ochsa, hammasi noldan boshlanadi. Dark-mode yoqilgan edi β€” o'chib qoldi. To-do ro'yxati to'la edi β€” bo'shab qoldi. Login qilgan edingiz β€” yana login so'raladi.

Buni xona stoliga o'xshating: stol ustidagi narsalar tez qo'l ostida (xotira), lekin kechqurun xonadan chiqsangiz, kimdir stolni tozalab qo'yadi. Narsa ertangi kungacha qolishini xohlasangiz β€” uni tortmaga (qurilma diskiga) solib qo'yishingiz kerak. Mahalliy saqlash β€” aynan shu tortma.

Mahalliy saqlashga tipik nomzodlar:

  • Sozlamalar: dark-mode yoqilganmi, til (uz/en), bildirishnoma yoqilganmi.
  • Login holati / token: foydalanuvchi kirgan, har safar parol so'ramaylik.
  • Kesh (cache): 21-bobda serverdan olingan ma'lumotni saqlab, keyingi safar internetsiz ham ko'rsatish (oflayn rejim).
  • Foydalanuvchi ma'lumoti: to-do ro'yxati, qaydlar, savatcha β€” ilova o'zining asosiy ma'lumotini diskda saqlaydi.

Lekin "saqlash" bitta narsa emas. Bir bayt bayroq (dark = true) bilan minglab tartiblangan yozuvni (qaydlar bazasi) bir xil vositada saqlash noto'g'ri. Shuning uchun avval spektr bilan tanishamiz.

Saqlash spektri: qaysi vositani tanlash?

Flutter da mahalliy saqlashning bir nechta vositasi bor va ular ma'lumot hajmi va tuzilmasiga qarab joylashadi:

Saqlash spektri: kichik kalit-qiymatdan katta relyatsion bazagacha

Rasmda ko'rganingizdek, chapdan o'ngga ma'lumot kichik va soddadan katta va tuzilmaliga o'tadi:

  • shared_preferences β€” kalit β†’ qiymat. Kichik, oddiy qiymatlar uchun (sozlama, bayroq, token).
  • File (path_provider bilan) β€” bitta blob/fayl. JSON keshi, eksport, rasm.
  • sqflite / drift β€” relyatsion SQL bazasi. Ko'p va tartiblangan ma'lumot (qaydlar, vazifalar).
  • flutter_secure_storage β€” shifrlangan sirlar. Maxfiy token, parol.

Endi har birini navbatma-navbat ko'ramiz va kichikdan boshlaymiz.

shared_preferences β€” kichik kalit-qiymatlar

shared_preferences β€” eng oddiy mahalliy saqlash. U kalit β†’ qiymat lug'ati (xuddi Dart Map iga o'xshash), lekin u diskda saqlanadi va ilova qayta ochilganda ham joyida turadi. U faqat oddiy turlarni qo'llaydi: String, int, double, bool, List<String>.

shared_preferences kalit-qiymatni qurilmada saqlaydi

Rasmdagi g'oya oddiy: setString('user', 'Ali') bilan yozasiz, ilovani yopib qayta ochasiz, getString('user') esa baribir 'Ali' ni qaytaradi β€” chunki qiymat diskda saqlangan.

Avval paketni qo'shamiz:

flutter pub add shared_preferences

pubspec.yaml ga shu kabi yoziladi:

dependencies:
  shared_preferences: ^2.3.0

Asosiy ishlatish β€” avval getInstance() bilan obyektni olamiz (bu asinxron, chunki diskni o'qiydi), keyin yozamiz/o'qiymiz:

import 'package:shared_preferences/shared_preferences.dart';

Future<void> demo() async {
  // 1) Avval nusxa olamiz (disk o'qiladi -> await kerak)
  final prefs = await SharedPreferences.getInstance();

  // 2) Yozish
  await prefs.setString('username', 'Ali');
  await prefs.setBool('darkMode', true);
  await prefs.setInt('launchCount', 5);

  // 3) O'qish
  final name = prefs.getString('username');     // 'Ali'  (yo'q bo'lsa null)
  final dark = prefs.getBool('darkMode') ?? false; // standart: false
  final count = prefs.getInt('launchCount') ?? 0;  // standart: 0
}

Diqqat qilingan ikki nuqta:

  • getInstance() β€” await qilinadi. U diskdagi qiymatlarni xotiraga o'qiydi. Bir marta olib, keyin uni qayta ishlatish odat (har safar chaqirmaslik).
  • O'qishda qiymat yo'q bo'lsa null qaytadi. Shuning uchun ?? false yoki ?? 0 bilan standart qiymat berasiz β€” bu, ayniqsa, ilova birinchi marta ishga tushganda muhim, chunki hali hech narsa saqlanmagan.

Amaliy misol: dark-mode tugmasini saqlash

Mana to'liq, ishlaydigan kichik misol β€” sozlamani saqlaydi va ilova qayta ochilganda tiklaydi:

import 'package:flutter/material.dart';
import 'package:shared_preferences/shared_preferences.dart';

void main() => runApp(const MyApp());

class MyApp extends StatefulWidget {
  const MyApp({super.key});
  @override
  State<MyApp> createState() => _MyAppState();
}

class _MyAppState extends State<MyApp> {
  bool _dark = false;

  @override
  void initState() {
    super.initState();
    _loadSettings(); // ilova ochilishi bilan saqlangan qiymatni tiklaymiz
  }

  Future<void> _loadSettings() async {
    final prefs = await SharedPreferences.getInstance();
    setState(() => _dark = prefs.getBool('darkMode') ?? false);
  }

  Future<void> _toggleDark(bool value) async {
    setState(() => _dark = value);
    final prefs = await SharedPreferences.getInstance();
    await prefs.setBool('darkMode', value); // diskka yozamiz
  }

  @override
  Widget build(BuildContext context) {
    return MaterialApp(
      theme: ThemeData(
        brightness: _dark ? Brightness.dark : Brightness.light,
      ),
      home: Scaffold(
        appBar: AppBar(title: const Text('Sozlamalar')),
        body: SwitchListTile(
          title: const Text('Tungi rejim'),
          value: _dark,
          onChanged: _toggleDark,
        ),
      ),
    );
  }
}

Endi tugmani yoqib, ilovani butunlay yopib qayta ochsangiz β€” tungi rejim yoqilgan holda qoladi. Sababi: qiymat prefs.setBool bilan diskka yozilgan, initState dagi _loadSettings esa uni qaytadan o'qiydi.

πŸ’‘ Nima uchun va nima uchun emas. shared_preferences β€” kichik, oddiy qiymatlar uchun: bir nechta sozlama, bayroq, oddiy token. U ma'lumotlar bazasi emas: ko'p yozuvni (yuzlab qaydlar), bir-biriga bog'liq ma'lumotni (foydalanuvchi β†’ buyurtmalar) yoki qidirish/saralash kerak bo'lgan ma'lumotni unda saqlamang. Buning uchun pastda sqflite bor.

Fayllar bilan ishlash: path_provider + dart:io

Ba'zan butun bir blob ni β€” bitta JSON hujjati, kesh, rasm yoki log faylini β€” saqlamoqchi bo'lasiz. Buning uchun ikki narsa kerak: qayerga yozish (papka manzili) va qanday yozish (fayl operatsiyasi).

Papkani path_provider beradi. Telefonda ilova istalgan joyga yoza olmaydi β€” unga ajratilgan xavfsiz papka bo'ladi. getApplicationDocumentsDirectory() aynan o'sha "hujjatlar" papkasini qaytaradi (ilova o'chmaguncha saqlanadigan). Faylni o'qish/yozishni esa Dart ning o'rnatilgan dart:io kutubxonasidagi File bajaradi.

flutter pub add path_provider path

dependencies:
  path_provider: ^2.1.0
  path: ^1.9.0

path paketi β€” bu manzillarni xavfsiz birlashtirish uchun (join(...)); u platformaga mos ajratuvchi (/ yoki \) qo'yadi, qo'lda yozishdan ishonchliroq.

import 'dart:convert'; // jsonEncode / jsonDecode
import 'dart:io';      // File
import 'package:path/path.dart' as p;
import 'package:path_provider/path_provider.dart';

// Yozish uchun fayl manzilini olamiz
Future<File> _localFile(String name) async {
  final dir = await getApplicationDocumentsDirectory();
  return File(p.join(dir.path, name)); // .../documents/notes.json
}

// JSON ni faylga yozamiz
Future<void> saveNotes(List<String> notes) async {
  final file = await _localFile('notes.json');
  await file.writeAsString(jsonEncode(notes)); // List -> JSON matn -> fayl
}

// JSON ni fayldan o'qiymiz
Future<List<String>> loadNotes() async {
  final file = await _localFile('notes.json');
  if (!await file.exists()) return []; // hali yozilmagan bo'lsa, bo'sh
  final text = await file.readAsString();
  final data = jsonDecode(text) as List;  // JSON matn -> List
  return data.cast<String>();
}

Bu yerda jsonEncode/jsonDecode β€” 21-bobdagi JSON bilan ishlash; faqat endi tarmoqdan emas, fayldan o'qiymiz/yozamiz.

πŸ’‘ Fayl qachon mantiqiy? Fayl β€” bir butun blokni saqlash uchun yaxshi: serverdan kelgan JSON javobini keshlash (oflayn ko'rsatish uchun), foydalanuvchi ma'lumotini eksport/import qilish, rasm yoki PDF saqlash. Ammo agar ma'lumotni qidirish, saralash yoki qisman yangilash kerak bo'lsa β€” fayl noqulay, chunki har safar butun faylni o'qib, qaytadan yozasiz. Bunday vaziyatda ma'lumotlar bazasi kerak.

sqflite β€” SQLite ma'lumotlar bazasi

Ma'lumot ko'p, tartiblangan va undan so'rov (qidirish, saralash, yangilash) qilish kerak bo'lganda β€” relyatsion ma'lumotlar bazasi eng to'g'ri vosita. Flutter da bu uchun sqflite paketi ishlatiladi; u qurilmada SQLite bazasini (telefon ichidagi yengil SQL bazasi) boshqaradi.

Eslatma: SQLite β€” bu xuddi Excel jadvaliga o'xshash, lekin SQL tilida so'rovlar yozish mumkin bo'lgan haqiqiy baza. Ma'lumot jadvallarda, jadval esa ustun (column) va qator (row) lardan iborat.

SQLite tasks jadvali va unga moslangan CRUD amallari

Rasmda tasks jadvali ko'rsatilgan: har bir qator β€” bitta vazifa, ustunlari id, title, done. Pastda esa CRUD amallari β€” insert (qo'shish), query (o'qish), update (o'zgartirish), delete (o'chirish) β€” jadvalga moslangan.

flutter pub add sqflite path

dependencies:
  sqflite: ^2.4.0
  path: ^1.9.0

Bazani ochish va jadval yaratish

Bazani openDatabase bilan ochamiz. version: β€” bazaning versiyasi, onCreate: esa baza birinchi marta yaratilganda chaqiriladigan funksiya β€” u yerda jadvallarni quramiz:

import 'package:path/path.dart';
import 'package:sqflite/sqflite.dart';

Future<Database> openAppDatabase() async {
  // Baza fayli uchun manzil: .../databases/app.db
  final path = join(await getDatabasesPath(), 'app.db');

  return openDatabase(
    path,
    version: 1,
    onCreate: (db, version) async {
      // Baza birinchi marta yaratilganda jadval quriladi
      await db.execute('''
        CREATE TABLE tasks (
          id INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
          title TEXT NOT NULL,
          done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0
        )
      ''');
    },
  );
}

Jadval ustunlarini tushunaylik:

  • id INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT β€” har qatorning yagona raqami; AUTOINCREMENT tufayli yangi qator qo'shilganda raqam avtomatik o'sadi (1, 2, 3...).
  • title TEXT NOT NULL β€” vazifa matni; NOT NULL β€” bo'sh bo'lishi mumkin emas.
  • done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0 β€” bajarilganmi? SQLite da bool turi yo'q, shuning uchun 0 (yo'q) yoki 1 (ha) sifatida saqlaymiz; standart 0.

CRUD: qo'shish, o'qish, yangilash, o'chirish

sqflite bu amallar uchun qulay metodlar beradi. Diqqat qiling: ma'lumot Dart tomonida Map<String, Object?> ko'rinishida bo'ladi (ustun nomi β†’ qiymat):

// CREATE β€” yangi qator qo'shish
Future<int> insertTask(Database db, String title) {
  return db.insert('tasks', {'title': title, 'done': 0});
  // qaytaradigan qiymat β€” yangi qatorning id si
}

// READ β€” barcha qatorlarni o'qish (eng yangisi birinchi)
Future<List<Map<String, Object?>>> readTasks(Database db) {
  return db.query('tasks', orderBy: 'id DESC');
}

// UPDATE β€” bitta qatorni o'zgartirish (qaysi qator? -> where)
Future<void> setDone(Database db, int id, bool done) async {
  await db.update(
    'tasks',
    {'done': done ? 1 : 0},
    where: 'id = ?',          // ? β€” o'rin tutuvchi
    whereArgs: [id],          // ? ga keladigan qiymat
  );
}

// DELETE β€” bitta qatorni o'chirish
Future<void> deleteTask(Database db, int id) async {
  await db.delete('tasks', where: 'id = ?', whereArgs: [id]);
}

⚠️ Nima uchun ? va whereArgs? Hech qachon qiymatni to'g'ridan-to'g'ri SQL matniga yopishtirmang (where: 'id = $id' kabi). Buning o'rniga ? o'rin tutuvchisi va whereArgs ishlating. Bu SQL injection (xavfsizlik hujumi) dan himoya qiladi va maxsus belgilarni to'g'ri qochiradi (escape). Bu qoidani har doim eslang.

Kerak bo'lganda xom SQL ham yozsa bo'ladi:

// Faqat bajarilmagan vazifalar (raw SQL)
final pending = await db.rawQuery(
  'SELECT * FROM tasks WHERE done = ?',
  [0],
);

Migratsiya: onUpgrade (qisqacha)

Vaqt o'tib bazaga yangi ustun qo'shish kerak bo'lsa-chi? Mavjud foydalanuvchilarda baza allaqachon bor β€” uni o'chirib bo'lmaydi. Buning uchun version: ni oshirib, onUpgrade: da o'zgarishni yozasiz:

openDatabase(
  path,
  version: 2, // 1 -> 2 ga oshirdik
  onCreate: (db, v) async { /* ... jadval yaratish ... */ },
  onUpgrade: (db, oldVersion, newVersion) async {
    if (oldVersion < 2) {
      // 1-versiyadan kelganlarga yangi ustun qo'shamiz
      await db.execute('ALTER TABLE tasks ADD COLUMN priority INTEGER DEFAULT 0');
    }
  },
);

onUpgrade β€” faqat versiya oshganda, eski bazasi bor foydalanuvchilarda chaqiriladi. Hozircha shuni bilish yetarli: jiddiy ilovada baza sxemasi o'zgarsa, migratsiya yozasiz.

Repository (ombor) namunasi: bazani toza o'rab olish

Yuqoridagi db.insert, db.query chaqiruvlarini to'g'ridan-to'g'ri widget ichida yozish mumkin, lekin bu yomon fikr: UI kodingiz SQL bilan aralashib ketadi va bazani keyin almashtirish (masalan drift ga o'tish) qiyinlashadi.

Yaxshiroq yo'l β€” repository (ombor) namunasi: barcha baza mantig'ini bitta sinfga yig'asiz, qolgan ilova esa faqat toza metodlarni (addTask, getTasks...) chaqiradi va baza ichida nima borligini bilmaydi. Bu β€” toza ajratish (separation of concerns).

Avval ma'lumot uchun oddiy model sinfi:

class Task {
  final int? id;        // baza beradi (yangi vazifada hali null)
  final String title;
  final bool done;

  Task({this.id, required this.title, this.done = false});

  // Map (bazadan) -> Task
  factory Task.fromMap(Map<String, Object?> m) => Task(
        id: m['id'] as int?,
        title: m['title'] as String,
        done: (m['done'] as int) == 1, // 0/1 -> bool
      );

  // Task -> Map (bazaga)
  Map<String, Object?> toMap() => {
        'title': title,
        'done': done ? 1 : 0,
      };
}

Endi repository β€” u bazani saqlaydi va toza metodlar beradi:

class TaskRepository {
  Database? _db;

  // Bazani bir marta ochib, keyin qayta ishlatamiz
  Future<Database> get _database async {
    _db ??= await openAppDatabase();
    return _db!;
  }

  Future<List<Task>> getTasks() async {
    final db = await _database;
    final rows = await db.query('tasks', orderBy: 'id DESC');
    return rows.map(Task.fromMap).toList();
  }

  Future<void> addTask(String title) async {
    final db = await _database;
    await db.insert('tasks', Task(title: title).toMap());
  }

  Future<void> toggleTask(Task task) async {
    final db = await _database;
    await db.update(
      'tasks',
      {'done': task.done ? 0 : 1}, // teskarisiga aylantiramiz
      where: 'id = ?',
      whereArgs: [task.id],
    );
  }

  Future<void> removeTask(int id) async {
    final db = await _database;
    await db.delete('tasks', where: 'id = ?', whereArgs: [id]);
  }
}

Endi UI faqat repo.getTasks(), repo.addTask('Non olish') deydi β€” SQL ni ko'rmaydi ham. Ertaga bazani drift ga o'zgartirsangiz, faqat TaskRepository ichini yangilaysiz; UI o'zgarmaydi.

πŸ’‘ 21-bob bilan birga: oflayn kesh. Repository g'oyasi tarmoq bilan ham juda mos keladi. getTasks() ni shunday yozish mumkin: avval serverdan (21-bob) yangi ma'lumot olishga urinadi; muvaffaqiyatli bo'lsa, uni bazaga yozadi va qaytaradi; internet yo'q bo'lsa, bazadagi oxirgi saqlangan ma'lumotni qaytaradi. Shu tariqa ilovangiz oflaynda ham ishlaydi β€” bu repository namunasining katta foydasi.

drift β€” zamonaviy, tipli va reaktiv (qisqacha)

sqflite kuchli, lekin so'rovlarni matn sifatida yozasiz ('SELECT * FROM tasks') β€” kompilyator ularda xato borligini sezmaydi, faqat ish vaqtida bilasiz. Jiddiy ilovalar uchun zamonaviy yechim β€” drift: u ham SQLite ustiga quriladi (sqflite ni ishlatadi), lekin ustidan tipli (type-safe) qatlam beradi.

drift ning afzalliklari:

  • Tipli so'rovlar: jadvallar va so'rovlardan Dart sinflari kod-generatsiya qilinadi. Ustun nomida xato qilsangiz β€” kompilyator darhol aytadi, ish vaqtida emas.
  • Reaktiv Stream: so'rovni Stream sifatida kuzatish mumkin β€” baza o'zgarganda UI avtomatik yangilanadi. Bu to'g'ridan-to'g'ri 23-bobdagi Stream mavzusiga ulanadi.

drift kod-generatsiyani build_runner orqali qiladi (kompilyatsiya vaqtida kod yaratadi β€” bu maxsus til xususiyati emas, oddiy vosita). Biz bu yerda chuqur kirmaymiz; hozircha shuni yodda tuting: o'rganish uchun sqflite to'g'ridan-to'g'ri va ravshan, ammo katta, jiddiy ilova qurganingizda drift β€” "kattalar uchun" tanlov, ayniqsa UI ni baza bilan reaktiv (Stream) bog'lamoqchi bo'lsangiz.

flutter_secure_storage β€” maxfiy ma'lumot (qisqacha)

Login token, parol yoki API kaliti kabi maxfiy ma'lumotni shared_preferences da saqlamang β€” u oddiy, shifrlanmagan holatda yotadi va o'qib olinishi mumkin. Bunday ma'lumot uchun flutter_secure_storage bor: u qiymatni qurilmaning xavfsiz omboriga (Android'da Keystore, iOS'da Keychain) shifrlab saqlaydi.

import 'package:flutter_secure_storage/flutter_secure_storage.dart';

const storage = FlutterSecureStorage();

await storage.write(key: 'authToken', value: 'eyJhbGc...'); // shifrlab yozadi
final token = await storage.read(key: 'authToken');         // o'qiydi
await storage.delete(key: 'authToken');                      // o'chiradi (logout)

API si shared_preferences ga o'xshaydi (kalit/qiymat), lekin u shifrlangani uchun biroz sekinroq β€” shuning uchun faqat maxfiy ma'lumot uchun ishlating, oddiy sozlama uchun emas.

Qaysi birini tanlash β€” qaror qo'llanmasi

Hammasini bir jadvalda jamlaymiz:

Ma'lumot turi Tavsiya Sabab
Kichik sozlama, bayroq (dark-mode, til) shared_preferences sodda kalit-qiymat, kam ma'lumot
Tuzilmali, ko'p, qidiriladigan ma'lumot (qaydlar, vazifalar) sqflite yoki drift SQL bilan so'rov, saralash, yangilash
Maxfiy ma'lumot (token, parol, kalit) flutter_secure_storage shifrlangan, xavfsiz
Katta blok / fayl (JSON kesh, eksport, rasm) File (path_provider) bir butun blobni saqlash qulay
Jiddiy ilovada baza + reaktiv UI drift tipli, Stream bilan avtomatik yangilanish

πŸ’‘ Oddiy aqliy filtr. O'zingizdan so'rang: (1) maxfiymi? β†’ secure_storage. (2) Bitta-ikkita oddiy qiymatmi? β†’ shared_preferences. (3) Ko'p, tartiblangan, qidiriladiganmi? β†’ sqflite/drift. (4) Bir butun blokmi (kesh/eksport)? β†’ File. Aksariyat ilovalar bir vaqtning o'zida bir nechtasini ishlatadi (masalan: sozlama β†’ prefs, ma'lumot β†’ sqflite, token β†’ secure_storage).

Birgalikda: sqflite bilan to-do ilova

Endi o'rgangan narsalarni birlashtiramiz. Vazifalarni sqflite da saqlaydigan (qo'shish/ro'yxat/belgilash/o'chirish), bitta sozlamani esa shared_preferences da saqlaydigan kichik ilova quramiz. Yuqoridagi Task modeli va TaskRepository ni shu yerda ishlatamiz:

import 'package:flutter/material.dart';

void main() => runApp(const TodoApp());

class TodoApp extends StatelessWidget {
  const TodoApp({super.key});
  @override
  Widget build(BuildContext context) {
    return MaterialApp(
      theme: ThemeData(
        colorScheme: ColorScheme.fromSeed(seedColor: Colors.indigo),
      ),
      home: const TodoPage(),
    );
  }
}

class TodoPage extends StatefulWidget {
  const TodoPage({super.key});
  @override
  State<TodoPage> createState() => _TodoPageState();
}

class _TodoPageState extends State<TodoPage> {
  final _repo = TaskRepository(); // bazani o'rab turuvchi ombor
  final _controller = TextEditingController();
  List<Task> _tasks = [];

  @override
  void initState() {
    super.initState();
    _refresh(); // ochilishi bilan bazadan yuklaymiz
  }

  Future<void> _refresh() async {
    final tasks = await _repo.getTasks();
    setState(() => _tasks = tasks);
  }

  Future<void> _add() async {
    final text = _controller.text.trim();
    if (text.isEmpty) return;
    await _repo.addTask(text); // bazaga yozamiz
    _controller.clear();
    await _refresh();          // ro'yxatni yangilaymiz
  }

  Future<void> _toggle(Task task) async {
    await _repo.toggleTask(task);
    await _refresh();
  }

  Future<void> _remove(int id) async {
    await _repo.removeTask(id);
    await _refresh();
  }

  @override
  Widget build(BuildContext context) {
    return Scaffold(
      appBar: AppBar(title: const Text('Vazifalar (sqflite)')),
      body: Column(
        children: [
          Padding(
            padding: const EdgeInsets.all(12),
            child: Row(
              children: [
                Expanded(
                  child: TextField(
                    controller: _controller,
                    decoration: const InputDecoration(
                      hintText: 'Yangi vazifa...',
                      border: OutlineInputBorder(),
                    ),
                    onSubmitted: (_) => _add(),
                  ),
                ),
                const SizedBox(width: 8),
                FilledButton(onPressed: _add, child: const Text('Qo\'shish')),
              ],
            ),
          ),
          Expanded(
            child: _tasks.isEmpty
                ? const Center(child: Text('Hali vazifa yo\'q'))
                : ListView.builder(
                    itemCount: _tasks.length,
                    itemBuilder: (context, i) {
                      final task = _tasks[i];
                      return ListTile(
                        leading: Checkbox(
                          value: task.done,
                          onChanged: (_) => _toggle(task),
                        ),
                        title: Text(
                          task.title,
                          style: TextStyle(
                            decoration: task.done
                                ? TextDecoration.lineThrough
                                : null,
                          ),
                        ),
                        trailing: IconButton(
                          icon: const Icon(Icons.delete_outline),
                          onPressed: () => _remove(task.id!),
                        ),
                      );
                    },
                  ),
          ),
        ],
      ),
    );
  }
}

Bu ilova endi vazifalarni qurilma bazasida saqlaydi: qo'shasiz, belgilaysiz, o'chirasiz β€” keyin ilovani butunlay yopib qayta ochsangiz ham, ro'yxat joyida turadi. Sababini eslang: har bir o'zgarish TaskRepository orqali sqflite bazasiga yoziladi, initState esa uni qaytadan yuklaydi.

πŸ’‘ Diqqat qildingizmi? UI kodida bironta ham db.insert yoki SQL yo'q β€” hammasi _repo orqali. Bu repository namunasining kuchi: widget faqat "vazifa qo'sh", "vazifani o'chir" deydi; qanday saqlanishi esa repozitoriy ishi. Keyingi 23-bobda bu ro'yxatni Stream bilan avtomatik yangilanadigan qilishni ko'ramiz β€” _refresh() ni qo'lda chaqirmasdan.

Keyingi qadam

Bu bobda ma'lumotni qurilmada saqlashning butun spektrini o'rgandingiz: shared_preferences (kichik kalit-qiymat), path_provider + File (bloblar/JSON), sqflite (relyatsion SQL bazasi va CRUD), drift (zamonaviy tipli, reaktiv) va flutter_secure_storage (maxfiy ma'lumot). Repository namunasi bilan bazani toza o'rab oldingiz va vazifalarni saqlaydigan to-do ilova qurdingiz.

Hozircha har bir o'zgarishdan keyin ro'yxatni _refresh() bilan qo'lda yangilashga majbur bo'ldik. Keyingi 23-bobda Stream va reaktiv UI ni o'rganamiz: ma'lumot manbai (baza yoki tarmoq) o'zgarganda UI ning o'zi avtomatik yangilanadigan bo'ladi β€” drift ning Stream so'rovlari aynan shu g'oyaga asoslanadi.

Mashqlar

Oson

  1. O'z so'zlaringiz bilan ayting: nega ma'lumotni setState ichidagi oddiy o'zgaruvchida emas, mahalliy saqlashda (disk) saqlash kerak bo'ladi? Bir-ikki misol keltiring.
  2. shared_preferences qaysi turlarni qo'llaydi? Quyidagilardan qaysi biri u uchun mos emas: dark-mode bayrog'i, foydalanuvchi nomi, 500 ta qayddan iborat ro'yxat, tanlangan til?
  3. final name = prefs.getString('username') chaqiruvi qiymat hali hech qachon saqlanmagan bo'lsa nimani qaytaradi? Buni xavfsiz qilish uchun kodni qanday yozasiz (standart qiymat bilan)?
  4. sqflite da done ustunini nega bool emas, balki INTEGER (0/1) sifatida saqlaymiz?

O'rta

  1. Quyidagi SQLite jadvalini yarating (faqat CREATE TABLE qismi): notes jadvali β€” id (avtomatik o'suvchi asosiy kalit), text (bo'sh bo'lmaydigan matn), createdAt (matn). onCreate ichida qanday yoziladi?
  2. db.update('tasks', {...}, where: 'id = ?', whereArgs: [id]) chaqiruvida nega qiymatni where: 'id = $id' deb yozish o'rniga ? va whereArgs ishlatiladi? Bu qanday muammodan himoya qiladi?
  3. To'rt xil ma'lumot bering: (a) tanlangan til (uz), (b) login token (maxfiy), (c) 1000 ta mahsulot ro'yxati qidiruv bilan, (d) serverdan kelgan JSON javobni oflayn kesh qilish. Har biri uchun spektrdan qaysi vositani tanlaysiz va nega?

Qiyin

  1. Repository (ombor) namunasi nima va u qanday foyda beradi? To-do ilovamizda baza sqflite dan drift ga o'zgartirilsa, UI kodining qancha qismini o'zgartirish kerak bo'ladi va nega?
  2. Bir o'quvchi shared_preferences ga foydalanuvchining barcha qaydlarini bitta uzun matn qilib saqlayapti va "qidirish juda sekin, har safar hammasini o'qib, qaytadan yozaman" deb shikoyat qilyapti. Muammo nimada va siz unga qaysi vositaga o'tishni tavsiya qilasiz? Nega?
  3. getApplicationDocumentsDirectory() nima qaytaradi va nega ilova faylni istalgan joyga emas, aynan shu papkaga yozadi? path paketidagi join(...) ni qo'lda '/' bilan birlashtirish o'rniga ishlatish nega yaxshiroq?
Yechimlar

1. setState ichidagi o'zgaruvchi faqat xotirada (RAM) yashaydi β€” ilova yopilishi bilan yo'qoladi. Mahalliy saqlash esa ma'lumotni diskka yozadi, shuning uchun u ilova qayta ishga tushganda ham joyida turadi. Misollar: dark-mode sozlamasi (qayta ochilganda yoqilgan qolishi kerak), login token (har safar parol so'ramaslik uchun), to-do ro'yxati (ilova yopilganda yo'qolmasligi kerak).

2. shared_preferences faqat oddiy turlarni qo'llaydi: String, int, double, bool, List<String>. Mos emas: 500 ta qayddan iborat ro'yxat β€” bu ko'p va tuzilmali ma'lumot, uni sqflite da saqlash kerak. Qolganlari (dark-mode bayrog'i = bool, foydalanuvchi nomi = String, til = String) mos.

3. Hech qachon saqlanmagan bo'lsa null qaytadi. Xavfsiz yozish β€” ?? bilan standart qiymat berish: 

final name = prefs.getString('username') ?? 'Mehmon';
Shunda ilova birinchi marta ishga tushganda (hali hech narsa saqlanmaganda) null o'rniga ma'lumotli standart qiymat bo'ladi.

4. SQLite da bool turi yo'q. Shuning uchun mantiqiy qiymatni INTEGER sifatida β€” 0 (false/yo'q) yoki 1 (true/ha) β€” saqlaymiz. O'qiyotganda (m['done'] as int) == 1 bilan qaytadan bool ga aylantiramiz.

5. 

onCreate: (db, version) async {
  await db.execute('''
    CREATE TABLE notes (
      id INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
      text TEXT NOT NULL,
      createdAt TEXT
    )
  ''');
},

6. ? β€” o'rin tutuvchi (placeholder); haqiqiy qiymat whereArgs ro'yxati orqali alohida uzatiladi. Bu SQL injection dan himoya qiladi: agar qiymatni to'g'ridan-to'g'ri matnga ('id = $id') yopishtirsangiz va qiymat ichida zararli SQL bo'lsa, u bajarilib ketishi mumkin. ?/whereArgs esa qiymatni faqat ma'lumot deb qabul qiladi, kod sifatida emas, va maxsus belgilarni to'g'ri qochiradi (escape).

7. (a) Tanlangan til (uz) β†’ shared_preferences (kichik, oddiy String sozlama). (b) Login token β†’ flutter_secure_storage (maxfiy, shifrlangan bo'lishi kerak). (c) 1000 ta mahsulot qidiruv bilan β†’ sqflite (yoki drift) β€” ko'p, tuzilmali, qidiriladigan ma'lumot uchun SQL bazasi. (d) Serverdan kelgan JSON javobni oflayn kesh β†’ File (path_provider) β€” bir butun blokni saqlash, yoki strukturali bo'lsa sqflite; oddiy kesh uchun fayl yetarli.

8. Repository β€” barcha baza (yoki manba) mantig'ini bitta sinfga yig'ib, qolgan ilovaga faqat toza metodlar (getTasks, addTask...) beradigan namuna; UI baza ichida nima borligini bilmaydi. Foydasi: toza ajratish β€” UI kodida SQL bo'lmaydi, va manba o'zgarsa, UI ga tegmaysiz. To-do ilovamizda sqflite dan drift ga o'tilsa, faqat TaskRepository ichini o'zgartirasiz; _TodoPageState (UI) kodi umuman o'zgarmaydi, chunki u baribir _repo.getTasks(), _repo.addTask(...) ni chaqiradi.

9. Muammo: shared_preferences β€” kichik kalit-qiymat ombori, ma'lumotlar bazasi emas. Qaydlarni bitta uzun matn qilib saqlasa, har qidirish/o'zgartirishda butun matnni o'qib, qaytadan yozishga majbur β€” bu sekin va xavfli (parallel yozuvlar bir-birini buzishi mumkin). Tavsiya: sqflite (yoki drift) ga o'tish β€” har qayd alohida qator bo'ladi, qidirish/saralash/yangilash SQL bilan tez va faqat kerakli qatorga ta'sir qiladi.

10. getApplicationDocumentsDirectory() β€” ilovaga ajratilgan, doimiy "hujjatlar" papkasini qaytaradi (ilova o'chirilmaguncha saqlanadi). Ilova istalgan joyga yoza olmaydi, chunki mobil platformalarda har ilova o'z "qum qutisi" (sandbox) ichida ishlaydi β€” boshqa joylar himoyalangan yoki vaqtinchalik. join(...) ni ishlatish yaxshiroq, chunki u manzil qismlarini platformaga mos ajratuvchi bilan birlashtiradi (Android/iOS da /, ammo kod platformadan mustaqil bo'ladi) va qo'lda '/' qo'yishdagi xatolarning (ikki marta //, yoki ajratuvchi tushib qolishi) oldini oladi.

⬅️ Oldingi: 21 β€” Tarmoq (networking) va API Β· 🏠 README Β· Keyingi: 23 β€” Stream va reaktiv UI ➑️