3.4 Filtrlash va saralash (WHERE, ORDER BY, LIMIT)

⬅️ Oldingi: 3.3 SQL asoslari — ma'lumot bilan ishlash · 🏠 README · Keyingi: 3.5 Jadvallarni bog'lash (JOIN) ➡️

---

Oldingi bo'limda SELECT * FROM talabalar barcha qatorlarni olardi. Lekin ko'pincha bizga hammasi emas, ma'lum qatorlar kerak bo'ladi: "faqat Toshkentdagilar", "eng yoshlari", "birinchi 10 tasi". SQL buni juda qulay qiladi.

Filtrlash — WHERE

WHERE (3.3'da ko'rgan) faqat shartga mos qatorlarni qaytaradi:

-- Faqat 20 yoshdan kattalarni olish
SELECT * FROM talabalar WHERE yosh > 20;

-- Faqat Toshkentdagilarni olish
SELECT * FROM talabalar WHERE shahar = 'Toshkent';

WHEREda 1.4'da o'rgangan taqqoslash amallari ishlaydi: >, <, >=, <=, = (SQL'da tenglik bitta = bilan!), !=.

Bir nechta shartni birlashtirish (AND, OR — bular &&, || ning SQL versiyasi):

-- 18 dan katta VA Toshkentdagilar
SELECT * FROM talabalar WHERE yosh > 18 AND shahar = 'Toshkent';

-- Toshkent YOKI Samarqanddagilar
SELECT * FROM talabalar WHERE shahar = 'Toshkent' OR shahar = 'Samarqand';

Quyidagi diagramma WHERE qanday ishlashini ko'rsatadi: har bir qator shart bilan tekshiriladi, faqat shartga mos (rost) qatorlar natijaga kiradi:

Diqqat: SQL'da tenglikni tekshirish bitta = bilan (WHERE yosh = 20). PHP'da == edi. SQL'da = ham saqlash, ham taqqoslash uchun — chunki kontekst aniq. Buni aralashtirmang.

Qidiruv — LIKE

Matn ichida qidirish uchun LIKE ishlatiladi. % belgisi "istalgan narsa" degani:

-- Ismi 'Ali' bilan boshlanadiganlar
SELECT * FROM talabalar WHERE ism LIKE 'Ali%';

-- Ismida 'val' bo'lganlar (qayerda bo'lsa ham)
SELECT * FROM talabalar WHERE ism LIKE '%val%';

'Ali%' — "Ali bilan boshlanadigan"; '%val%' — "ichida val bo'lgan". % — joker belgi (o'rnida istalgancha belgi bo'lishi mumkin).

Saralash — ORDER BY

Natijani tartiblaydi:

-- Yosh bo'yicha o'sish tartibida (kichikdan kattaga)
SELECT * FROM talabalar ORDER BY yosh ASC;

-- Yosh bo'yicha kamayish tartibida (kattadan kichikka)
SELECT * FROM talabalar ORDER BY yosh DESC;

-- Ism bo'yicha alifbo tartibida
SELECT * FROM talabalar ORDER BY ism ASC;

• ORDER BY yosh — "yosh bo'yicha tartibla".
• ASC — o'sish (ascending, kichikdan kattaga). Standart — agar yozmasangiz, ASC bo'ladi.
• DESC — kamayish (descending, kattadan kichikka).

Cheklash — LIMIT

Faqat ma'lum sondagi qatorni qaytaradi:

-- Faqat birinchi 5 ta qator
SELECT * FROM talabalar LIMIT 5;

-- Eng yosh 3 talaba (saralab, keyin cheklash)
SELECT * FROM talabalar ORDER BY yosh ASC LIMIT 3;

LIMIT ayniqsa katta jadvallarda foydali — "barcha 10000 qatorni emas, faqat birinchi 20 tasini ko'rsat" (masalan, saytda sahifalash uchun).

Hammasini birga ishlatish

SQL'ning kuchi — bularni birlashtirish mumkin:

-- Toshkentdagi talabalarni, yoshi bo'yicha kamayish tartibida, eng katta 5 tasi
SELECT ism, yosh
FROM talabalar
WHERE shahar = 'Toshkent'
ORDER BY yosh DESC
LIMIT 5;

Tartib muhim: avval SELECT ... FROM, keyin WHERE, keyin ORDER BY, oxirida LIMIT.

Mashqlar

Oson 1. WHERE bilan 20 yoshdan kattalarni tanlang. 2. WHERE bilan ma'lum shahardagilarni tanlang. 3. ORDER BY bilan talabalarni yosh bo'yicha saralang. 4. LIMIT bilan faqat birinchi 3 qatorni oling. 5. ORDER BY ism bilan alifbo tartibida saralang.

O'rta 6. AND bilan ikki shartni birlashtiring (yosh > 18 va shahar = 'Toshkent'). 7. OR bilan ikki shahardan birini tanlang. 8. LIKE 'A%' bilan ismi A bilan boshlanadiganlarni toping. 9. Eng yosh 3 talabani toping (ORDER BY yosh ASC LIMIT 3). 10. mahsulotlar dan narxi 50000 dan arzonlarini, narx bo'yicha o'sish tartibida tanlang.

Qiyin 11. Toshkentdagi, 20 yoshdan katta talabalarni, ism bo'yicha alifbo tartibida, eng ko'pi 10 ta qilib tanlang (barcha qismlarni birga: WHERE ... AND ... ORDER BY ... LIMIT ...). 12. mahsulotlar dan: nomida "telefon" so'zi bo'lgan (LIKE '%telefon%'), narxi bo'yicha eng qimmat 5 tasini toping. 13. BETWEEN ni o'rganing (internetdan): 18 dan 25 gacha bo'lgan talabalarni WHERE yosh BETWEEN 18 AND 25 bilan toping. Bu yosh >= 18 AND yosh <= 25 bilan bir xil.

Yechim — 11

SELECT *
FROM talabalar
WHERE shahar = 'Toshkent' AND yosh > 20
ORDER BY ism ASC
LIMIT 10;

Diqqat: qismlar aniq tartibda — WHERE (filtr), ORDER BY (saralash), LIMIT (cheklash). Bu tartibni SQL talab qiladi.

Yechim — 12 (LIKE va eng qimmat 5 ta)

SELECT * FROM mahsulotlar
WHERE nom LIKE '%telefon%'
ORDER BY narx DESC
LIMIT 5;

LIKE '%telefon%' — nomida "telefon" so'zi bo'lgan (boshida, o'rtasida yoki oxirida) mahsulotlarni topadi. ORDER BY narx DESC ularni narx bo'yicha kamayish (qimmatdan arzonga) tartiblaydi, LIMIT 5 esa eng qimmat 5 tasini qoldiradi.

Yechim — 13 (BETWEEN bilan oraliq)

SELECT * FROM talabalar WHERE yosh BETWEEN 18 AND 25;

-- Bu quyidagi bilan bir xil:
SELECT * FROM talabalar WHERE yosh >= 18 AND yosh <= 25;

BETWEEN 18 AND 25 — 18 dan 25 gacha (chegaralar ham kiradi). Bu yosh >= 18 AND yosh <= 25 ning qisqa, o'qishli ko'rinishi. Oraliq bo'yicha qidirishda qulay.