2.6 Interfeys (interface)

⬅️ Oldingi: 2.5 Abstrakt class'lar · 🏠 README · Keyingi: 2.7 Static xususiyat va metodlar ➡️

---

Interfeys — abstrakt class'ga o'xshash, lekin yanada "qat'iy" tushuncha. Keling, farqini tushunamiz.

Interfeys — "shartnoma"

Interfeys — bu shartnoma (ro'yxat): "agar bu interfeysni qabul qilsang, ushbu metodlarni albatta yozishing kerak". Interfeys faqat metod nomlarini belgilaydi — ichi (kodi) umuman bo'lmaydi. U "nima qilinishi kerakligini" aytadi, "qanday qilinishini" emas.

Buni elektr rozetkasiga o'xshatish mumkin: rozetka — "shartnoma". Unga ulanmoqchi bo'lgan har qanday qurilma (changyutgich, telefon zaryadlovchisi, choynak) bir xil vilka shakliga ega bo'lishi kerak. Qurilma ichida nima borligi muhim emas — faqat vilka mos kelsa, ulanadi.

<?php
// Interfeys — "shartnoma". interface so'zi bilan, metodlar faqat nomlari bilan.
interface Tolov {
    public function tasdiqla($summa);
    public function bekorQil();
}

// "implements" — "men bu shartnomani bajaraman" degani
class NaqdTolov implements Tolov {
    public function tasdiqla($summa) {
        echo "Naqd to'lov tasdiqlandi: " . $summa . " so'm";
    }

    public function bekorQil() {
        echo "Naqd to'lov bekor qilindi";
    }
}

class KartaTolov implements Tolov {
    public function tasdiqla($summa) {
        echo "Kartadan yechildi: " . $summa . " so'm";
    }

    public function bekorQil() {
        echo "Kartaga qaytarildi";
    }
}

$t1 = new NaqdTolov();
$t1->tasdiqla(50000);   // Naqd to'lov tasdiqlandi: 50000 so'm

$t2 = new KartaTolov();
$t2->tasdiqla(50000);   // Kartadan yechildi: 50000 so'm

Tushuntiramiz: - interface Tolov { ... } — interfeys e'lon qilinadi. Ichida metodlarning faqat nomlari bor (ichi yo'q, ; bilan tugaydi). - class NaqdTolov implements Tolov — "NaqdTolov class'i Tolov shartnomasini bajaradi". implements — "amalga oshiradi/bajaradi" degani. - Shartnomani qabul qilgan class barcha metodlarni yozishi shart. Agar bekorQil() ni yozmasangiz — PHP xato beradi.

Nega foydali? Almashtirib bo'ladigan qismlar

Interfeysning eng katta foydasi: bir xil shartnomaga ega obyektlarni bir-biriga almashtirish mumkin. Masalan, to'lov turini istalgan vaqtda o'zgartira olasiz, qolgan kod o'zgarmaydi:

<?php
// Bu funksiya har qanday "Tolov" shartnomasini bajaradigan obyekt bilan ishlaydi
function tolovniBajar(Tolov $tolov, $summa) {
    $tolov->tasdiqla($summa);
}

tolovniBajar(new NaqdTolov(), 50000);   // Naqd to'lov tasdiqlandi: 50000 so'm
tolovniBajar(new KartaTolov(), 50000);  // Kartadan yechildi: 50000 so'm

tolovniBajar funksiyasi qanday to'lov ekanini bilmaydi — u faqat "Tolov shartnomasini bajaradigan biror narsa" kutadi. Naqd ham, karta ham bo'lishi mumkin. Ertaga "PaymeTolov" qo'shsangiz — bu funksiyani umuman o'zgartirmaysiz, faqat yangi class yozasiz. Bu — moslashuvchan, kengaytiriladigan kodning kaliti.

Abstrakt class va interfeys farqi

Ikkalasi ham "majburlaydi", lekin farqlari bor:

	Abstrakt class	Interfeys
Metod ichi (kod)	Ba'zilarida bo'lishi mumkin	Umuman bo'lmaydi (faqat nomlar)
Xususiyat	Bo'lishi mumkin	Bo'lmaydi
Nechtasini qabul qilish	Faqat bittadan meros	Bir nechta interfeysni qabul qilsa bo'ladi
Maqsad	Umumiy kod + qoidani birlashtirish	Faqat shartnoma (qoida)

Oddiy qilib: abstrakt class "qisman tayyor andoza + qoidalar"; interfeys "faqat qoidalar ro'yxati". Bitta class bir nechta interfeysni bajarishi mumkin (class X implements A, B), lekin faqat bitta class'dan meros oladi.

Quyidagi diagramma bu farqni yonma-yon ko'rsatadi:

Qachon qaysi biri? Agar bola class'larga umumiy tayyor kod bermoqchi bo'lsangiz — abstrakt class. Agar faqat "shu metodlar bo'lsin" degan qoida o'rnatmoqchi bo'lsangiz — interfeys. Boshlanishida ko'p o'ylab o'tirmang; tajriba bilan qaysi biri qachon to'g'ri kelishini his qilasiz.

Mashqlar

Oson 1. Tolov interfeysini yarating (tasdiqla(), bekorQil() bilan). NaqdTolov class'ida uni bajaring. 2. KartaTolov class'ini ham yarating va interfeysni bajaring. 3. Interfeys metodlaridan birini class'da yozishni unutib ko'ring — xatoni ko'ring. 4. Ovoz interfeysi (chiqar() bilan) → It va Mushuk uni bajarsin. 5. Saqlanadigan interfeysi (saqla() bilan) → Fayl class'ida bajaring.

O'rta 6. Tolov interfeysini bajaradigan obyektni parametr sifatida qabul qiluvchi funksiya yozing. 7. Shakl interfeysi (yuza(), perimetr()) → Kvadrat, Aylana uni bajarsin. 8. Ikki interfeysni bir class'da bajaring: class Robot implements Yuruvchi, Gapiruvchi (har birida bittadan metod). 9. Bildirishnoma interfeysi (yubor($xabar)) → Email, SMS, Telegram class'lari har biri o'z usulida yuborsin.

Qiyin 10. To'lov tizimi: Tolov interfeysi (tasdiqla, bekorQil). NaqdTolov, KartaTolov, OnlaynTolov class'lari. Bir massivga turli to'lovlarni solib, foreach bilan hammasini tasdiqlang. 11. Bildirishnoma interfeysini bajaradigan bir nechta class (Email, SMS) yarating. hammaganYubor($kanallar, $xabar) funksiyasi massivdagi har bir kanaldan xabar yuborsin — funksiya kanal turini bilmasin (faqat interfeysga tayansin). 12. Saralanadigan g'oyasini sinab ko'ring: narx() metodini talab qiladigan interfeys yarating, uni bir nechta mahsulot class'ida bajaring, keyin mahsulotlarni narxi bo'yicha solishtiruvchi oddiy kod yozing.

Yechim — 10 (to'lov tizimi: turli to'lovlar bir massivda)

<?php
interface Tolov {
    public function tasdiqla($summa);
}

class NaqdTolov implements Tolov {
    public function tasdiqla($summa) { echo "Naqd: $summa so'm<br>"; }
}
class KartaTolov implements Tolov {
    public function tasdiqla($summa) { echo "Karta: $summa so'm<br>"; }
}
class OnlaynTolov implements Tolov {
    public function tasdiqla($summa) { echo "Onlayn: $summa so'm<br>"; }
}

// Turli to'lovlar bir massivda — hammasi "Tolov" interfeysiga ega
$tolovlar = [new NaqdTolov(), new KartaTolov(), new OnlaynTolov()];
foreach ($tolovlar as $tolov) {
    $tolov->tasdiqla(1000);
}
// Naqd: 1000 so'm
// Karta: 1000 so'm
// Onlayn: 1000 so'm

foreach har bir to'lovning turini bilmaydi — faqat ularda tasdiqla() borligiga (interfeys kafolatlaydi) tayanadi. Yangi to'lov turi qo'shsangiz, bu sikl o'zgarmaydi. Bu — interfeyslarning kuchi.

Yechim — 12 (narx interfeysi va solishtirish)

<?php
interface Narxli {
    public function narx(): int;
}

class Kitob implements Narxli {
    private $narx;
    public function __construct($narx) { $this->narx = $narx; }
    public function narx(): int { return $this->narx; }
}

$mahsulotlar = [new Kitob(300), new Kitob(100), new Kitob(200)];

// Narx bo'yicha o'sish tartibida saralash (1.10'dagi usort):
usort($mahsulotlar, fn($a, $b) => $a->narx() <=> $b->narx());

foreach ($mahsulotlar as $m) {
    echo $m->narx() . "<br>";
}
// 100
// 200
// 300

Narxli interfeysi "narx() bo'lishi shart" deb kafolatlaydi — shuning uchun usort ichida xotirjam $a->narx() deymiz. Interfeys + 1.10'dagi usort birgalikda kuchli vosita.

Yechim — 11 (universal bildirishnoma)

<?php
interface Bildirishnoma {
    public function yubor($xabar);
}

class Email implements Bildirishnoma {
    public function yubor($xabar) {
        echo "Email yuborildi: " . $xabar . "<br>";
    }
}

class SMS implements Bildirishnoma {
    public function yubor($xabar) {
        echo "SMS yuborildi: " . $xabar . "<br>";
    }
}

// Bu funksiya kanal turini BILMAYDI — faqat "Bildirishnoma" ekanini biladi
function hammaganYubor($kanallar, $xabar) {
    foreach ($kanallar as $kanal) {
        $kanal->yubor($xabar);
    }
}

$kanallar = [new Email(), new SMS()];
hammaganYubor($kanallar, "Salom!");
// Email yuborildi: Salom!
// SMS yuborildi: Salom!

Diqqat: hammaganYubor faqat interfeysga (yubor metodi bor-yo'qligiga) tayanadi. Email, SMS, ertaga qo'shiladigan Telegram — hammasi ishlaydi, funksiyani o'zgartirmaymiz. Bu — interfeyslarning asosiy kuchi: "qism"larni almashtirsa bo'ladi.