1.4 Amallar (operatorlar)

⬅️ Oldingi: 1.3 Ma'lumot turlari · 🏠 README · Keyingi: 1.5 Matn bilan ishlash (string) ➡️

---

Operator — bu ma'lumot ustida biror amal bajaradigan belgi. Masalan, + qo'shadi, - ayiradi. Keling, eng kerakli amallarni ko'rib chiqamiz.

Matematik amallar

<?php
$a = 10;
$b = 3;

echo $a + $b;   // 13  (qo'shish)
echo "<br>";
echo $a - $b;   // 7   (ayirish)
echo "<br>";
echo $a * $b;   // 30  (ko'paytirish)
echo "<br>";
echo $a / $b;   // 3.333...  (bo'lish)
echo "<br>";
echo $a % $b;   // 1   (qoldiq: 10 ni 3 ga bo'lganda qoldiq)

Ko'pchiligi maktab matematikasiga o'xshaydi. Faqat ikkitasiga e'tibor bering: - * — ko'paytirish (× emas, yulduzcha). - % — bu qoldiq topadi. 10 % 3 degani: "10 ni 3 ga bo'lganda nechta qoldiq qoladi?" → 3×3=9, qoldiq 1. Bu amal keyinroq (masalan, juft/toq son aniqlashda) juda foydali bo'ladi.

Daraja (**) — sonni darajaga ko'tarish

Sonni o'z-o'ziga necha marta ko'paytirishni qisqa yozish uchun ** (ikkita yulduzcha) ishlatiladi. Maktabda buni "daraja" deb o'rgangansiz: 2⁵ degani 2 ni 5 marta ko'paytirish.

<?php
echo 2 ** 10;   // 1024  (2 ni 10 marta ko'paytirish: 2*2*2*...)
echo "<br>";
echo 5 ** 2;    // 25    (5 ning kvadrati)
echo "<br>";
echo 10 ** 3;   // 1000  (1 va uchta nol)
echo "<br>";
echo 2 ** 0.5;  // 1.4142...  (yarim daraja = kvadrat ildiz)

2 ** 10 ni qo'lda yozsangiz: 2*2*2*2*2*2*2*2*2*2 — uzun va xato qilish oson. ** bilan bir belgida tayyor.

Diqqat — ** o'ngdan chapga ishlaydi. Boshqa amallar (+, *) chapdan o'ngga hisoblanadi, lekin daraja teskari:

<?php
echo 3 ** 3 ** 2;   // 19683, NE 729
// PHP buni 3 ** (3 ** 2) = 3 ** 9 = 19683 deb o'qiydi

Agar chapdan boshlanishini xohlasangiz, qavs qo'ying: (3 ** 3) ** 2.

Amallar tartibi

Maktabdagidek: avval ko'paytirish/bo'lish, keyin qo'shish/ayirish. Tartibni o'zgartirish uchun qavs ishlating:

<?php
echo 2 + 3 * 4;     // 14  (avval 3*4=12, keyin +2)
echo "<br>";
echo (2 + 3) * 4;   // 20  (avval qavs ichi 2+3=5, keyin *4)

Maslahat: tartibni eslab o'tirmang — shubha bo'lsa, qavs qo'ying. Qavs kodni boshqalarga ham, kelajakdagi o'zingizga ham aniqroq qiladi.

Butun bo'lish — intdiv() va qoldiq %

/ amali har doim aniq (kasrli) natija beradi: 10 / 3 → 3.333.... Lekin ba'zan faqat butun qism kerak bo'ladi — masalan, "137 daqiqada nechta to'liq soat bor?". Buning uchun intdiv() funksiyasi bor:

<?php
echo 10 / 3;          // 3.3333333333333  (kasrli)
echo "<br>";
echo intdiv(10, 3);   // 3   (faqat butun qism)
echo "<br>";
echo intdiv(17, 5);   // 3   (17 ichida 5 ta to'liq beshlik bor)

intdiv() va % ko'pincha birga ishlaydi — biri butun qismni, ikkinchisi qoldiqni beradi:

<?php
$daqiqa = 137;
$soat   = intdiv($daqiqa, 60);   // 2   (nechta to'liq soat)
$qolgan = $daqiqa % 60;          // 17  (qolgan daqiqa)
echo "$soat soat $qolgan daqiqa";   // 2 soat 17 daqiqa

Tasavvur qiling: 137 ta tangani 60 talik uyumchalarga ajratyapsiz. intdiv — nechta to'liq uyum chiqdi (2 ta), % — uyumga sig'may qolgan tangalar (17 ta). Ikkalasi birgalikda butun manzarani beradi.

O'zgaruvchini o'zgartirish (qisqa yozuv)

Ko'pincha o'zgaruvchining qiymatini oshirish kerak bo'ladi:

<?php
$ball = 10;
$ball = $ball + 5;   // $ball endi 15
echo $ball;

$ball = $ball + 5 — "ballning hozirgi qiymatiga 5 qo'shib, qayta ballga sol" degani. Buni qisqaroq yozish mumkin:

<?php
$ball = 10;
$ball += 5;   // yuqoridagining qisqasi: $ball = $ball + 5
echo $ball;   // 15

Shunga o'xshash qisqa yozuvlar: - $x += 5; → $x = $x + 5 - $x -= 5; → $x = $x - 5 - $x *= 2; → $x = $x * 2 - $x **= 2; → $x = $x ** 2 (daraja) - $x++; → $x ni 1 ga oshir ($x = $x + 1) - $x--; → $x ni 1 ga kamaytir

$x++ ayniqsa sikllar mavzusida (1.7) doim ishlatiladi.

Matnlarni ulash

Sonlarda + qo'shish edi. Matnlarni esa ulash uchun . (nuqta) ishlatiladi (buni 1.2'da ko'rgan edik):

<?php
$ism = "Ali";
$salom = "Salom, " . $ism;   // Salom, Ali
echo $salom;

Muhim farq: sonlarni qo'shganda +, matnlarni ulaganda .. Buni aralashtirib yubormang.

Matnga qo'shib borish — .=

+= son uchun bo'lgani kabi, matn uchun ham qisqa yozuv bor: .=. U "hozirgi matnning oxiriga yana matn ulab qo'y" degani — xuddi qatorga so'z qo'shib borgandek.

<?php
$natija = "Salom";
$natija .= ", ";        // $natija = $natija . ", "  qisqasi
$natija .= "dunyo!";
echo $natija;           // Salom, dunyo!

Bu, ayniqsa, biror matnni bo'lak-bo'lak yig'ib borishda asqotadi:

<?php
$royxat = "";
$royxat .= "Olma\n";
$royxat .= "Anor\n";
$royxat .= "Uzum\n";
echo $royxat;
// Olma
// Anor
// Uzum

Bo'sh "" dan boshlab, har qatorda yana bir parcha qo'shib boryapmiz. Sikllar mavzusida (1.7) .= bilan ro'yxatlar, jadvallar va HTML sahifalarni yig'ish juda ko'p uchraydi.

Taqqoslash amallari

Ikki narsani solishtirish uchun. Bu amallar natijasi doim true (rost) yoki false (yolg'on) bo'ladi. Ular asosan "shartlar" (1.6) bilan birga ishlatiladi:

<?php
$a = 10;
$b = 5;

var_dump($a > $b);    // true   (a, b dan katta?)
var_dump($a < $b);    // false  (a, b dan kichik?)
var_dump($a == $b);   // false  (a, b ga teng?)
var_dump($a != $b);   // true   (a, b ga teng emas?)
var_dump($a >= 10);   // true   (a, 10 dan katta yoki teng?)
var_dump($a <= 9);    // false  (a, 9 dan kichik yoki teng?)

E'tibor bering: - Tenglikni tekshirishda ikkita teng belgisi (==) ishlatiladi. Bitta = — bu "saqlash" edi (1.2). Buni aralashtirib yuborish — boshlovchilarda eng ko'p uchraydigan xato! - $a = 5 → "5 ni a ga sol" - $a == 5 → "a, 5 ga tengmi?" - != — "teng emas".

Qat'iy tenglik — === va !== (eng muhim mavzu!)

Yuqorida == ni ko'rdik. Lekin PHP da == ning bir xavfli odati bor: u taqqoslashdan oldin ikki qiymatni "bir turga keltirishga" urinadi. Natijada, ko'rinishidan turlicha qiymatlar == ga ko'ra teng chiqib qolishi mumkin:

<?php
var_dump(5 == "5");      // true   (sonni va matnni teng deb hisobladi!)
var_dump("1" == "01");   // true   (ikkalasini son deb o'qidi: 1 == 1)
var_dump(null == false); // true

Bunday "yumshoq" taqqoslash boshlovchilarni juda ko'p chalg'itadi va yashirin xatolarga olib keladi. Yechim — === (uchta teng belgisi), ya'ni qat'iy tenglik. U ikki narsa ham qiymati, ham turi bilan bir xil bo'lsagina true qaytaradi:

<?php
var_dump(5 === "5");     // false  (biri son, biri matn — tur boshqa)
var_dump(5 === 5);       // true   (ikkalasi ham son 5)
var_dump("1" === "01");  // false  (matn sifatida ular har xil)
var_dump(null === false);// false  (null va false — boshqa turlar)

Xuddi shunday, "teng emas" uchun ham qat'iy variant bor: !== ("ham qiymati, ham turi bilan teng emasmi?").

<?php
var_dump(5 !== "5");     // true   (ha, har xil — tur boshqa)
var_dump(5 !== 5);       // false  (yo'q, aynan bir xil)

== ning klassik tuzog'i — matnni songa solishtirish:

<?php
$kiritilgan = "0";              // foydalanuvchi "0" kiritdi (matn)

var_dump($kiritilgan == 0);     // true   ❌ kutilmagan! "0" ni 0 deb o'qidi
var_dump($kiritilgan === 0);    // false  ✅ to'g'ri: "0" (matn) ≠ 0 (son)

PHP 8 dagi muhim o'zgarish. PHP 7 va undan oldin 0 == "salom" ifodasi true qaytarardi (matnni 0 deb o'qib). Bu juda ko'p xatolarning sababi edi. PHP 8 dan boshlab bu tuzatildi:

<?php
var_dump(0 == "salom");   // PHP 8: false  (ilgari true edi!)
var_dump(0 === "salom");  // false (har doim — turlar boshqa)

Shunday bo'lsa-da, eski tuzoqlardan butunlay xalos bo'lish uchun bitta oddiy qoidaga amal qiling.

Oltin qoida: shubha bo'lsa, har doim === va !== ishlating. == ni faqat ataylab "yumshoq" taqqoslash kerak bo'lgan kam holatlardagina qo'llang. Zamonaviy PHP kodida === standart hisoblanadi.

Mantiqiy amallar — &&, ||, !

Ko'pincha bitta emas, bir nechta shartni birga tekshirish kerak bo'ladi. Masalan: "yoshi 18 dan katta VA chiptasi bor". Buning uchun mantiqiy amallar bor:

• && — "VA" (and). Ikkala tomon ham true bo'lsagina, natija true.
• || — "YOKI" (or). Kamida bittasi true bo'lsa, natija true.
• ! — "EMAS" (not). true ni false ga, false ni true ga aylantiradi.

<?php
$yosh = 20;
$pul  = 5000;

// && — ikkala shart ham bajarilsa
var_dump($yosh >= 18 && $pul >= 3000);   // true  (20>=18 VA 5000>=3000)

// || — kamida bittasi bajarilsa
var_dump($yosh < 12 || $yosh > 65);      // false (20 na 12dan kichik, na 65dan katta)

// ! — natijani teskari qiladi
var_dump(!($yosh >= 18));                // false (yoshi 18+, demak "emas" -> false)

Hayotiy misol — shartlar (1.6) bilan birga:

<?php
$yosh = 20;
$chipta_bor = true;

if ($yosh >= 18 && $chipta_bor) {
    echo "Konsertga kirishingiz mumkin";
}

Buni o'qish oson: "agar yoshi 18+ va chiptasi bor bo'lsa". Mantiqiy amallarni xohlagancha zanjirlash mumkin: $a > 0 && $b > 0 && $c > 0.

&& ning aqlli odati (qisqa hisoblash). && da chap tomon false bo'lsa, o'ng tomon umuman tekshirilmaydi (chunki natija baribir false). Xuddi shunday || da chap tomon true bo'lsa, o'ng tomonga qaralmaydi. Bu "qisqa tutashuv" (short-circuit) deyiladi va keyinroq tekshiruvlarni xavfsiz yozishda foydali bo'ladi.

Tuzoq: &&/|| va and/or farqi

PHP da mantiqiy "va/yoki" uchun ikki xil yozuv bor: &&/|| va so'z bilan and/or. Ko'rinishidan bir xil ishlaydi:

<?php
var_dump(true && false);   // false
var_dump(true and false);  // false  (xuddi shunday)

Lekin ular orasida prioritet (ustunlik) farqi bor va bu yashirin tuzoq tug'diradi. = (saqlash) amali and/or dan kuchliroq, lekin &&/|| dan kuchsizroq:

<?php
// && ni ishlatsak — kutilganidek
$x = true && false;
var_dump($x);   // false  ✅

// and ni ishlatsak — TUZOQ!
$y = true and false;   // ❌ aslida bu: ($y = true) and false
var_dump($y);   // true  (!) — chunki avval $y = true bajarildi

Ikkinchi holatda PHP buni ($y = true) and false deb o'qiydi: avval $y ga true saqlanadi, keyin and false ortiqcha bo'lib qoladi. Natijada $y false emas, true bo'lib chiqadi — ajablanarli xato!

Oddiy qoida: har doim && va || ishlating. and/or ni esa unutib qo'yganingiz ma'qul — ular faqat eski yoki o'ziga xos kodlarda uchraydi va yangi kodda kerak emas.

Shartli amallar — ?: (ternary) va ?? (null-coalescing)

Ba'zan "agar shunday bo'lsa — buni, aks holda — buni" degan tanlovni bitta qatorda yozish kerak bo'ladi. Buning uchun qisqa amallar bor.

Uchlik (ternary) amal ? : — bu qisqa if/else:

<?php
$yosh = 20;

// shart ? rost-bo'lsa : yolg'on-bo'lsa
$holat = ($yosh >= 18) ? "Voyaga yetgan" : "Voyaga yetmagan";
echo $holat;   // Voyaga yetgan

O'qilishi: "yoshi 18+ mi? Ha bo'lsa — 'Voyaga yetgan', yo'q bo'lsa — 'Voyaga yetmagan'". Buni to'liq if/else bilan yozsa 5 qator bo'lardi; ternary bilan — bir qator.

Qisqa ternary ?: (Elvis amali deb ham ataladi) — agar qiymatning o'zi "bor/rost" bo'lsa o'zini, bo'lmasa muqobilni beradi:

<?php
$ism = "";
$korinish = $ism ?: "Mehmon";   // $ism bo'sh -> "Mehmon"
echo $korinish;                 // Mehmon

$ism2 = "Ali";
echo $ism2 ?: "Mehmon";         // Ali ($ism2 to'la -> o'zini beradi)

Null-birlashtiruvchi amal ?? — bu eng ko'p ishlatiladigan zamonaviy amallardan biri. U "agar qiymat yo'q (null) bo'lsa, o'rniga shuni ber" degani. Eng muhimi: agar o'zgaruvchi yoki massiv kaliti umuman mavjud bo'lmasa ham, ?? xato (warning) bermaydi:

<?php
$sozlama = null;
$qiymat = $sozlama ?? "standart";
echo $qiymat;   // standart

// Massivda bo'lmagan kalit — xato emas, muqobil qiymat:
$data = ["ism" => "Ali"];
echo $data["familiya"] ?? "Noma'lum";   // Noma'lum (warning yo'q!)

Bu, ayniqsa, foydalanuvchidan kelgan ma'lumotlarda (forma, URL) juda asqotadi:

<?php
// Agar URL da ?sahifa=... berilmagan bo'lsa, 1 dan boshlaymiz:
$sahifa = $_GET["sahifa"] ?? 1;
echo "Sahifa: $sahifa";

??= amali — ?? ning qisqa yozuvi: "agar o'zgaruvchi null bo'lsa, unga shu qiymatni sol":

<?php
$til = null;
$til ??= "uz";   // $til null edi -> "uz" bo'ldi
echo $til;       // uz

$til2 = "en";
$til2 ??= "uz";  // $til2 null emas -> o'zgarmaydi
echo $til2;      // en

?: va ?? farqi. Qisqa ?: qiymat "bo'sh/yolg'on" bo'lsa (masalan 0, "", false) ham muqobilga o'tadi. ?? esa faqat null bo'lganda o'tadi. Shuning uchun "yo'qmi?" degan ma'no kerak bo'lsa — ??, "bo'shmi?" degan ma'no kerak bo'lsa — ?: ishlating.

Taqqoslash amali — <=> (kosmik kema) va saralash

<=> (uchta belgi: kichik-teng-katta, "kosmik kema" deb ataladi) — bu ikki qiymatni solishtirib, uchta natijadan birini qaytaradi:

• chap kichik bo'lsa → -1
• teng bo'lsa → 0
• chap katta bo'lsa → 1

<?php
var_dump(1 <=> 2);   // -1  (chap kichik)
var_dump(2 <=> 2);   //  0  (teng)
var_dump(3 <=> 2);   //  1  (chap katta)

Bir o'zida "kichikmi, tengmi, kattami" degan uchala savolga javob beradi. Uning asosiy foydasi — saralash (sort). PHP ning usort() funksiyasi ro'yxatni tartiblaganda, har juft elementni qanday joylashni <=> orqali biladi:

<?php
$sonlar = [5, 2, 8, 1, 9, 3];

// O'sish tartibi (kichikdan kattaga):
usort($sonlar, fn($a, $b) => $a <=> $b);
print_r($sonlar);   // [1, 2, 3, 5, 8, 9]

// Kamayish tartibi (kattadan kichikka) — $a va $b o'rnini almashtiramiz:
usort($sonlar, fn($a, $b) => $b <=> $a);
print_r($sonlar);   // [9, 8, 5, 3, 2, 1]

Bu yerda fn($a, $b) => ... — qisqa funksiya (bu mavzuni keyinroq, funksiyalar bo'limida batafsil ko'ramiz). Hozircha shuni eslab qoling: $a <=> $b o'sish tartibi, $b <=> $a kamayish tartibi beradi. Aniq kodni hozir tushunmasangiz ham, <=> ning vazifasi — "ikkitasidan qaysi biri oldinroq turishi kerak" degan savolga javob berish.

Asosiy matematik funksiyalar

Amallardan tashqari, PHP da tayyor matematik funksiyalar ham bor. Ular son ustida amal bajarib, natijani qaytaradi. Eng kerakliylari:

<?php
echo abs(-7);            // 7      modul: manfiyni musbatga aylantiradi
echo "<br>";
echo round(3.7);         // 4      yaqin butun songa yaxlitlash
echo "<br>";
echo round(3.14159, 2);  // 3.14   2 xona aniqlikda yaxlitlash
echo "<br>";
echo ceil(3.2);          // 4      doim YUQORIga yaxlitlash (shift)
echo "<br>";
echo floor(3.9);         // 3      doim PASTga yaxlitlash (pol)
echo "<br>";
echo pow(2, 8);          // 256    daraja (2 ** 8 bilan bir xil)
echo "<br>";
echo sqrt(144);          // 12     kvadrat ildiz
echo "<br>";
echo max(3, 7, 2);       // 7      eng kattasi
echo "<br>";
echo min(3, 7, 2);       // 2      eng kichigi
echo "<br>";
echo max([4, 1, 9, 6]);  // 9      massivdan ham topadi

Qisqacha: - abs($x) — sonning moduli (ishorasiz kattaligi). Ikki son orasidagi farqni topishda qulay: abs($a - $b) — qaysi biri katta bo'lishidan qat'i nazar, har doim musbat farq. - round($x) — eng yaqin butun songa yaxlitlaydi (3.5 → 4). Ikkinchi argument — necha xonagacha (pul hisobida round($narx, 2) juda asqotadi). - ceil($x) — har doim yuqoriga (3.1 ham 4). "Kerakli qutilar soni" kabi hisoblarda kerak. - floor($x) — har doim pastga (3.9 ham 3). - pow($a, $b) — daraja, ** amali bilan teng. - sqrt($x) — kvadrat ildiz. - max(...) / min(...) — bir nechta sondan (yoki massivdan) eng katta/kichigini topadi.

Hayotiy misollar:

<?php
// Doira yuzasi: S = pi * r^2  (M_PI — tayyor pi qiymati)
$radius = 5;
$yuza = M_PI * $radius ** 2;
echo round($yuza, 2);            // 78.54
echo "<br>";

// Ikki harorat orasidagi farq (qaysi kattaligidan qat'i nazar):
$temp1 = -10;
$temp2 = 25;
echo "Farq: " . abs($temp1 - $temp2) . " daraja";   // Farq: 35 daraja

Mashqlar

Oson 1. Ikkita son yarating va ularning yig'indisi, ayirmasi, ko'paytmasini chiqaring. 2. 17 % 5 ni hisoblang va natijani ko'ring (qoldiq necha?). 3. $ball = 100; yarating, $ball += 50; qiling va chiqaring. 4. $soni = 5; yarating, $soni++; qiling va chiqaring (necha bo'ldi?). 5. 2 + 3 * 4 va (2 + 3) * 4 natijalarini solishtiring. 6. 2 ** 8 (ikkining sakkizinchi darajasi) ni hisoblang va chiqaring. 7. $xabar = "Salom"; yarating, .= bilan unga ", dunyo!" ni qo'shib, chiqaring.

O'rta 8. Do'kon hisobi: $narx = 5000; va $soni = 3; — umumiy summani (narx * soni) hisoblang. 9. Ikkita son teng yoki teng emasligini == va != bilan tekshiring (var_dump orqali). 10. $a = 10; $b = 20; — $a > $b va $a < $b natijalarini chiqaring. 11. Bir o'zgaruvchining qiymatini avval *= 2, keyin += 10 qilib o'zgartiring, har bosqichda chiqaring. 12. 5 == "5" va 5 === "5" natijalarini var_dump bilan solishtiring va farqini izohlang. 13. Foydalanuvchining yoshi ($yosh) va haydovchilik guvohnomasi bor-yo'qligini ($guvohnoma = true;) tekshirib, && orqali "Mashina haydashi mumkin/mumkin emas" degan natijani chiqaring. 14. $til = null; yarating, ?? bilan unga muqobil "uz" qiymatini bering va chiqaring. 15. Ternary ?: bilan $ball 60 dan katta yoki tengmi — "O'tdi"/"Yiqildi" deb chiqaring.

Qiyin 16. To'liq xarid hisobi: 3 ta mahsulot (har birining narxi va soni), umumiy summani hisoblang va chiqaring. 17. Ikki xonali sonning birliklar xonasini toping. Maslahat: % 10 (10 ga bo'lgandagi qoldiq) birliklar xonasini beradi. Masalan, 47 % 10 = 7. 18. Daqiqani soat va daqiqaga ajrating: $daqiqa = 200; ni intdiv va % yordamida "X soat Y daqiqa" ko'rinishida chiqaring. 19. Ballar ro'yxatini ([88, 42, 95, 67, 73]) usort va <=> bilan kattadan kichikka saralang, so'ng max/min bilan eng yuqori va eng past ballni chiqaring. 20. Doira yuzasi va aylana uzunligini hisoblang: $r = 7; uchun S = pi * r^2 va L = 2 * pi * r, natijalarni round bilan 2 xonagacha yaxlitlab chiqaring.

Yechim — 7

<?php
$xabar = "Salom";
$xabar .= ", dunyo!";   // $xabar = $xabar . ", dunyo!"
echo $xabar;            // Salom, dunyo!

.= matnning oxiriga yangi parchani ulab qo'yadi. += son uchun nima qilsa, .= matn uchun shuni qiladi.

Yechim — 8

<?php
$narx = 5000;
$soni = 3;
$umumiy = $narx * $soni;
echo "Umumiy summa: " . $umumiy . " so'm";   // Umumiy summa: 15000 so'm

Yechim — 12

<?php
var_dump(5 == "5");    // true  — == tipni o'zgartiradi: "5" ni 5 deb o'qidi
var_dump(5 === "5");   // false — === tipni ham tekshiradi: son ≠ matn

== faqat qiymatga qaraydi va ularni "bir turga keltirishga" urinadi, shuning uchun son 5 va matn "5" teng chiqadi. === esa ham qiymat, ham turni tekshiradi — biri son, biri matn bo'lgani uchun false. Zamonaviy kodda har doim === ni afzal bilng.

Yechim — 13

<?php
$yosh = 19;
$guvohnoma = true;

$natija = ($yosh >= 18 && $guvohnoma) ? "Mashina haydashi mumkin" : "Mumkin emas";
echo $natija;   // Mashina haydashi mumkin

&& ikkala shart ham bajarilishini talab qiladi: yoshi 18+ va guvohnomasi bor. Bittasi yetishmasa — "Mumkin emas".

Yechim — 14

<?php
$til = null;
$natijaviy_til = $til ?? "uz";   // null bo'lgani uchun -> "uz"
echo $natijaviy_til;             // uz

?? faqat qiymat null bo'lganda muqobilga o'tadi. Agar $til = "en" bo'lganida, natija "en" bo'lardi.

Yechim — 15

<?php
$ball = 75;
$natija = ($ball >= 60) ? "O'tdi" : "Yiqildi";
echo $natija;   // O'tdi

Ternary shart ? rost : yolg'on — qisqa if/else. Bir qatorda butun tanlovni yozadi.

Yechim — 16 (to'liq xarid hisobi)

<?php
$jami = 0;

$jami += 5000 * 3;     // 1-mahsulot: narx 5000, 3 dona = 15000
$jami += 12000 * 2;    // 2-mahsulot: 24000
$jami += 800 * 10;     // 3-mahsulot: 8000

echo "Umumiy summa: " . $jami . " so'm";   // 47000 so'm

Har bir mahsulot uchun narx * soni ni $jamiga qo'shamiz (+=). Oxirida $jami — butun xarid summasi. (Keyinroq, massiv va sikllar bilan, buni yanada chiroyli yozish mumkin bo'ladi.)

Yechim — 17

<?php
$son = 47;
$birliklar = $son % 10;   // 47 ni 10 ga bo'lganda qoldiq = 7
echo "Birliklar xonasi: " . $birliklar;   // 7

% 10 har doim oxirgi raqamni beradi: 123 % 10 = 3, 90 % 10 = 0. Bu kichik hiyla turli joyda asqotadi.

Yechim — 18

<?php
$daqiqa = 200;
$soat   = intdiv($daqiqa, 60);   // 3   (nechta to'liq soat)
$qolgan = $daqiqa % 60;          // 20  (qolgan daqiqa)
echo "$soat soat $qolgan daqiqa";   // 3 soat 20 daqiqa

intdiv butun qismni (to'liq soatlar), % esa qoldiqni (sig'may qolgan daqiqalar) beradi. Ikkalasi birga butun manzarani ko'rsatadi.

Yechim — 19

<?php
$ballar = [88, 42, 95, 67, 73];

usort($ballar, fn($a, $b) => $b <=> $a);   // kattadan kichikka
print_r($ballar);   // [95, 88, 73, 67, 42]

echo "Eng yuqori ball: " . max($ballar);   // 95
echo "<br>";
echo "Eng past ball: " . min($ballar);     // 42

$b <=> $a kamayish tartibi beradi. max/min esa ro'yxatdagi eng katta/kichik qiymatni topadi (saralanganmi yoki yo'qmi — farqi yo'q).

Yechim — 20

<?php
$r = 7;

$yuza   = M_PI * $r ** 2;    // S = pi * r^2
$uzunlik = 2 * M_PI * $r;    // L = 2 * pi * r

echo "Yuza: " . round($yuza, 2);       // Yuza: 153.94
echo "<br>";
echo "Aylana: " . round($uzunlik, 2);  // Aylana: 43.98

M_PI — PHP da tayyor pi (≈3.14159) qiymati. ** daraja, round($x, 2) esa natijani 2 xonagacha yaxlitlaydi (pul yoki o'lchovlarda doim qulay).