Tarkibga o'tish

3.5 Jadvallarni bog'lash (JOIN)

⬅️ Oldingi: 3.4 Filtrlash va saralash (WHERE, ORDER BY, LIMIT) Β· 🏠 README Β· Keyingi: 3.6 PHP'dan bazaga ulanish (PDO) ➑️

Muammo: takrorlanuvchi ma'lumot

Tasavvur qiling, kitoblar jadvalini yaratyapmiz. Har bir kitobning muallifi bor. Eng oddiy yo'l β€” muallif ismini to'g'ridan-to'g'ri kitoblar jadvaliga yozish:

kitoblar:
+----+------------------+------------------+
| id | nom              | muallif          |
+----+------------------+------------------+
| 1  | O'tkan kunlar    | Abdulla Qodiriy  |
| 2  | Mehrobdan chayon | Abdulla Qodiriy  |
| 3  | Sarob            | Abdulla Qahhor   |
+----+------------------+------------------+

Muammo ko'rinyaptimi? "Abdulla Qodiriy" ikki marta yozilgan. Agar uning 50 ta kitobi bo'lsa β€” ism 50 marta takrorlanadi. Va agar ismda xato topilsa (yoki o'zgartirish kerak bo'lsa) β€” 50 joyni tuzatish kerak. Bu β€” isrof va xatolar manbai.

Yechim: ma'lumotni ajratish va bog'lash

To'g'ri yondashuv: mualliflarni alohida jadvalga chiqaramiz, kitoblarda esa faqat muallifning id'sini saqlaymiz:

mualliflar:                      kitoblar:
+----+------------------+        +----+------------------+-----------+
| id | ism              |        | id | nom              | muallif_id|
+----+------------------+        +----+------------------+-----------+
| 1  | Abdulla Qodiriy  |        | 1  | O'tkan kunlar    | 1         |
| 2  | Abdulla Qahhor   |        | 2  | Mehrobdan chayon | 1         |
+----+------------------+        | 3  | Sarob            | 2         |
                                 +----+------------------+-----------+

Endi har bir muallif bir marta yoziladi. Kitoblar jadvalidagi muallif_id ustuni mualliflar jadvalidagi id ga ishora qiladi. Masalan, "O'tkan kunlar"ning muallif_id = 1, demak uning muallifi β€” mualliflar jadvalidagi id'si 1 bo'lgan inson (Abdulla Qodiriy).

Bu β€” bog'liq jadvallar (relational database) g'oyasi. muallif_id kabi, boshqa jadvalga ishora qiluvchi ustun tashqi kalit (foreign key) deb ataladi.

JOIN β€” bog'langan ma'lumotni birlashtirish

Endi muammo: kitob nomini va muallif ismini birga ko'rsatmoqchimiz. Lekin ular ikki alohida jadvalda. JOIN ana shu ikki jadvalni id orqali "bir-biriga ulaydi":

SELECT kitoblar.nom, mualliflar.ism
FROM kitoblar
JOIN mualliflar ON kitoblar.muallif_id = mualliflar.id;

Natija: 

+------------------+------------------+
| nom              | ism              |
+------------------+------------------+
| O'tkan kunlar    | Abdulla Qodiriy  |
| Mehrobdan chayon | Abdulla Qodiriy  |
| Sarob            | Abdulla Qahhor   |
+------------------+------------------+

Tushuntiramiz: - SELECT kitoblar.nom, mualliflar.ism β€” ikki jadvaldan ustun olamiz. jadval.ustun ko'rinishida yozamiz, chunki ikki jadval bor (qaysi jadvalning ustuni ekanini aniqlash uchun). - FROM kitoblar β€” asosiy jadval. - JOIN mualliflar ON kitoblar.muallif_id = mualliflar.id β€” "mualliflar jadvalini ham qo'sh, ularni shu shart bo'yicha bog'la: kitobning muallif_id'si muallifning id'siga teng bo'lganda".

ON qismi β€” eng muhimi: u ikki jadvalni qanday bog'lashni aytadi. Bu yerda: "har bir kitobni, uning muallif_id'siga mos keladigan muallif bilan birlashtir".

Quyidagi diagramma JOIN jarayonini ko'rsatadi: kitoblar jadvalidagi muallif_id mualliflar jadvalidagi id ga bog'lanadi va ikki jadval bitta natijaga birlashadi:

JOIN: ikki jadval id orqali bog'lanib birlashadi

Nega foydali?

  1. Takrorlanmaslik: har ma'lumot bir marta saqlanadi (muallif ismi bir joyda).
  2. Oson o'zgartirish: muallif ismi o'zgarsa β€” bir joyni tuzatasiz, hamma kitoblarga ta'sir qiladi.
  3. Tartib: ma'lumot mantiqiy bo'linadi (mualliflar alohida, kitoblar alohida), keyin kerak bo'lganda birlashtiriladi.

Bu β€” boshlovchilar uchun biroz murakkab mavzu. Asosiy g'oyani tushunsangiz yetarli: bog'liq ma'lumotni alohida jadvallarga ajratamiz, keyin JOIN bilan birlashtiramiz. Amalda ko'p mashq qilsangiz, oydinlashadi.

Mashqlar

Avval mualliflar va kitoblar jadvallarini yarating (phpMyAdmin'da), ma'lumot bilan to'ldiring.

Oson 1. mualliflar (id, ism) va kitoblar (id, nom, muallif_id) jadvallarini yarating. 2. 2 ta muallif va 4 ta kitob qo'shing (kitoblarning muallif_id'sini to'g'ri bog'lang). 3. Oddiy JOIN bilan kitob nomi va muallif ismini birga chiqaring.

O'rta 4. JOIN natijasini muallif ismi bo'yicha saralang (ORDER BY mualliflar.ism). 5. Faqat ma'lum bir muallifning kitoblarini JOIN + WHERE bilan toping. 6. talabalar va baholar (id, talaba_id, fan, ball) jadvallarini yarating, JOIN bilan har bir talabaning bahosini ism bilan chiqaring.

Qiyin 7. talabalar, kurslar (id, nom) va yozilishlar (id, talaba_id, kurs_id) jadvallarini yarating. Bu β€” "ko'pga-ko'p" bog'lanish (bir talaba ko'p kursga, bir kursga ko'p talaba). Ikki JOIN bilan: qaysi talaba qaysi kursga yozilganini ism va kurs nomi bilan chiqaring. 8. JOIN + WHERE + ORDER BY ni birga ishlating: ma'lum bir kursga yozilgan talabalarni, ism bo'yicha tartiblab chiqaring.

Yechim β€” 6 (talaba baholari) 

-- Jadvallar:
-- talabalar (id, ism)
-- baholar (id, talaba_id, fan, ball)

SELECT talabalar.ism, baholar.fan, baholar.ball
FROM baholar
JOIN talabalar ON baholar.talaba_id = talabalar.id
ORDER BY talabalar.ism;
Natija har bir bahoni talaba ismi bilan ko'rsatadi, masalan: Ali | Matematika | 90. JOIN baholar.talaba_id ni talabalar.id ga bog'lab, qaysi baho qaysi talabaga tegishli ekanini aniqlaydi.

Yechim β€” 7 (ko'pga-ko'p bog'lanish: ikki JOIN) 

-- Jadvallar:
-- talabalar (id, ism)
-- kurslar (id, nom)
-- yozilishlar (id, talaba_id, kurs_id)   -- "bog'lovchi" jadval

SELECT talabalar.ism, kurslar.nom
FROM yozilishlar
JOIN talabalar ON yozilishlar.talaba_id = talabalar.id
JOIN kurslar   ON yozilishlar.kurs_id   = kurslar.id;
"Ko'pga-ko'p" (bir talaba ko'p kursga, bir kursga ko'p talaba) bog'lanish uchun oraliq (bog'lovchi) jadval β€” yozilishlar β€” ishlatiladi. U faqat ikkita idni (talaba va kurs) bog'laydi. So'rovda ikkita JOIN: biri talaba ismini, ikkinchisi kurs nomini olib keladi. Natija: Ali | Matematika, Ali | Fizika, Vali | Matematika ...

Yechim β€” 8 (JOIN + WHERE + ORDER BY) 

SELECT talabalar.ism
FROM yozilishlar
JOIN talabalar ON yozilishlar.talaba_id = talabalar.id
JOIN kurslar   ON yozilishlar.kurs_id   = kurslar.id
WHERE kurslar.nom = 'Matematika'
ORDER BY talabalar.ism;
Bu β€” "Matematika" kursiga yozilgan talabalarni, ism bo'yicha alifbo tartibida beradi. JOIN jadvallarni bog'laydi, WHERE kurs bo'yicha filtrlaydi, ORDER BY saralaydi β€” uchalasi birga ishlaydi.