3 — Routing — marshrutlash

⬅️ Oldingi: 02 — O'rnatish va muhit · 🏠 README · Keyingi: 04 — Controllers (kontrollerlar) ➡️

Bu bobda: brauzerda yozilgan URL qanday qilib bizning kodimizga "ulanishini" o'rganamiz. routes/web.php faylini, Route::get/post/put/patch/delete metodlarini, closure va controller farqini, URL ichidan qiymat oladigan parametrlar ({id}, ixtiyoriy {id?}, where cheklovlari)ni, route'ga nom berish (->name()) va route() helper bilan URL qurish, takrorni yo'qotadigan route guruhlari (prefix, middleware, name), api.php ga qisqa kirish, Route::view/Route::redirect, route:list buyrug'i va fallbackni ko'rib chiqamiz.

---

Muammo

Sof PHP'da sayt yasaganingizni eslang. Sizda index.php, about.php, kitob.php kabi fayllar bor edi — har bir URL aslida diskdagi alohida fayl edi. Foydalanuvchi kitob.php?id=5 deb yozardi, siz esa $_GET['id'] orqali raqamni ushlab olardingiz. Ishlardi, lekin tez orada chigallasha boshlaydi:

• "Chiroyli" URL (/kitob/5) qilish uchun .htaccess va mod_rewrite bilan kurashishga to'g'ri kelardi.
• Bitta URL'ga ikki xil amal — GET'da forma ko'rsatish, POST'da uni qabul qilish — kerak bo'lsa, fayl ichi if ($_SERVER['REQUEST_METHOD'] === 'POST') shartlari bilan to'lib ketardi.
• Saytdagi hamma manzil qayerda turganini bilish uchun butun papkani ochib ko'rish kerak edi — yagona "manzillar ro'yxati" yo'q edi.

Laravel bu muammoni routing (marshrutlash) bilan hal qiladi. G'oya oddiy: barcha URL'lar bitta ro'yxatda — routes/web.php faylida — yoziladi. Har bir qator "shu URL kelganda, mana shu kodni ishga tushir" deydi. URL'lar endi fayllar emas, balki qoidalar. Mana eng birinchi route:

use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/salom', function () {
    return 'Assalomu alaykum, dunyo!';
});

O'qilishi: "kimdir /salom manziliga GET so'rovi yuborsa, mana bu funksiyani ishga tushir va uning natijasini brauzerga qaytar". Brauzerda http://localhost:8000/salom ni ochsangiz — Assalomu alaykum, dunyo! chiqadi. .htaccess yo'q, ?id= yo'q, alohida fayl yo'q. Bitta qator.

📌 route so'zini "marshrut" yoki "yo'l" deb tushuning: u kelgan so'rovni to'g'ri kodga olib boradigan ko'rsatkich. Biz bu bobda ko'p marta "route yozish" deymiz — bu "URL bilan kod orasiga bog'lanish qoidasini qo'shish" degani.

routes/web.php — saytning manzillar ro'yxati

O'rnatishdan keyin loyihada routes/ papkasi bor. Bizni hozir eng ko'p qiziqtiradigani — web.php. Bu faylga yozilgan har bir route brauzer orqali ochiladigan oddiy veb-sahifaga aylanadi. Fayl boshida Route fasadi (Laravel'ning "qisqa yo'l" sinflari) import qilingan bo'ladi:

<?php

use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/', function () {
    return view('welcome');
});

Route::get('/salom', function () {
    return 'Assalomu alaykum, dunyo!';
});

Route::get('/vaqt', function () {
    return 'Hozir soat: ' . date('H:i');
});

Birinchi route — / (bosh sahifa). Qolganlari — qo'shgan sahifalarimiz. Faylni saqlashning o'zi kifoya: Laravel'ni qayta ishga tushirish shart emas, brauzerni yangilasangiz bo'ldi.

💡 Saytni ishga tushirish uchun loyiha papkasida php artisan serve buyrug'ini bering — u http://localhost:8000 da serverni ko'taradi. Bu kichik bo'lim davomida shu server ochiq tursin.

📌 Bu yerda view('welcome') — resources/views/welcome.blade.php shablonini ko'rsatadi. Blade shablonlarini 5-bobda batafsil o'rganamiz; hozircha "route view ham qaytara oladi" degan g'oya yetarli.

HTTP "fe'llari": get, post, put, patch, delete

Route::get(...) dagi get — bu HTTP metodi (yoki "fe'l"). Brauzer manzilni oddiy ochganda har doim GET so'rovi yuboradi — "menga shu sahifani ko'rsat". Lekin forma to'ldirilganda yoki API chaqirilganda boshqa metodlar ishlatiladi. Laravel ularning hammasini qo'llab-quvvatlaydi:

Route::get('/maqolalar', fn () => 'royxat');                 // ro'yxatni ko'rsat
Route::post('/maqolalar', fn () => 'yangi qoshildi');        // yangi yaratish
Route::put('/maqolalar/{id}', fn ($id) => "ID {$id} toliq yangilandi");
Route::patch('/maqolalar/{id}', fn ($id) => "ID {$id} qisman yangilandi");
Route::delete('/maqolalar/{id}', fn ($id) => "ID {$id} ochirildi");

Har biri nima uchun kerakligini "do'kon" mantiqi bilan eslab qolish oson:

Metod	Maqsad	Misol
GET	ma'lumotni olish/ko'rish	mahsulotlar ro'yxati
POST	yangi narsa yaratish	yangi mahsulot qo'shish
PUT	mavjudini to'liq almashtirish	mahsulotning hamma maydonini yangilash
PATCH	mavjudini qisman o'zgartirish	faqat narxini yangilash
DELETE	o'chirish	mahsulotni o'chirish

📌 Diqqat: bitta URL (/maqolalar) ikki xil route'da turibdi — biri GET, biri POST. Bu xato emas, balki odatiy hol! Laravel URL va metodning ikkalasiga qarab mos route'ni tanlaydi. Sof PHP'dagi if (REQUEST_METHOD === 'POST') shartlari endi keraksiz.

📌 Brauzerning manzil qatori faqat GET yubora oladi. POST/PUT/PATCH/DELETE'ni sinash uchun HTML forma, JavaScript fetch, yoki Postman kabi vositadan foydalanasiz. Buni 6-bobda (Request va Response) batafsil ko'ramiz.

💡 Bir xil URL bir nechta metodga ishlasin desangiz, Route::match(['get', 'post'], '/aloqa', ...) yozish mumkin. Hamma metodga javob bersin desangiz — Route::any('/hamma', ...). Lekin amalda aniq metodlarni alohida yozish tozaroq va xavfsizroq.

Closure va controller — kod qayerda turadi?

Yuqorida route'ning ikkinchi argumenti sifatida closure (nomsiz funksiya) berdik. Bu o'rganish va kichik sahifalar uchun juda qulay. Lekin sayt o'sgani sayin closure'lar web.phpni shishirib yuboradi va kodni qayta ishlatib bo'lmaydi. Shu sababli "asl" Laravel uslubi — logikani controller (kontroller — so'rovlarni boshqaruvchi sinf) ichiga ko'chirish:

// ❌ Tez, lekin o'sib boradigan loyihada chalkash:
Route::get('/kitoblar', function () {
    // o'nlab qator logika to'g'ridan-to'g'ri shu yerda...
    return view('kitoblar.index');
});

// ✅ Tartibli: logika controllerda, route faqat "ulagich":
Route::get('/kitoblar', [App\Http\Controllers\KitobController::class, 'index']);

Ikkinchi shaklda route ikkinchi argument o'rniga [Sinf::class, 'metodNomi'] massivini oladi: "shu URL kelsa, KitobControllerning index metodini chaqir". Controllerlarni 4-bobda to'liq yaratamiz va o'rganamiz. Bu bobda esa muhim qoidani yodda tuting:

📌 Closure — kichik, bir martalik sahifalar uchun (mas. statik "Biz haqimizda"). Controller — bir-biriga bog'liq bir nechta sahifa va jiddiy logika uchun. Ikkalasi ham bir xil ishlaydi — farqi faqat kod qayerda yashashida.

💡 Faylning yuqorisida use App\Http\Controllers\KitobController; yozsangiz, route ichida uzun yo'l o'rniga qisqa [KitobController::class, 'index'] deb yozasiz. Bu odatiy uslub.

Route parametrlari — URL ichidan qiymat olish

Real saytda /kitob/1, /kitob/2, /kitob/999 — minglab kitob bor, lekin har biri uchun alohida route yozmaymiz. Buning o'rniga URL'ning bir qismini parametr qilib qoldiramiz — jingalak qavs {...} ichiga olamiz:

Route::get('/kitob/{id}', function (string $id) {
    return "Siz {$id}-raqamli kitobni so'radingiz";
});

Endi /kitob/5 ham, /kitob/42 ham shu route'ga tushadi. URL'dagi qiymat closure'ning $id argumentiga avtomatik uzatiladi. Sof PHP'dagi $_GET['id'] ning o'rnini bu egalladi — ancha toza-ku?

📌 Eng muhim qoida: jingalak qavs ichidagi nom ({id}) funksiya argumentining nomi ($id) bilan aynan bir xil bo'lishi shart. {id} yozib $kitobId qabul qilsangiz — ishlamaydi. Bir nechta parametr bo'lsa, ular URL'da qaysi tartibda yozilgan bo'lsa, argumentlar ham shu tartibda bo'ladi:

Route::get('/post/{post}/izoh/{izoh}', function (string $post, string $izoh) {
    return "Post {$post}, izoh {$izoh}";
});
// /post/7/izoh/3  =>  Post 7, izoh 3

Parametrga cheklov: where

Yuqoridagi {id} istalgan narsani qabul qiladi: /kitob/5 ham, /kitob/abc ham. Lekin kitob raqami faqat son bo'lishi kerak. Parametr shaklini cheklash uchun ->where(...) ulanadi — u oddiy ifoda (regular expression, "regex" — matn shabloni) qabul qiladi:

Route::get('/kitob/{id}', function (string $id) {
    return "Kitob raqami: {$id}";
})->where('id', '[0-9]+');     // faqat raqamlardan iborat bo'lsin

Endi /kitob/5 ishlaydi, lekin /kitob/abc — 404 Not Found beradi. Eng to'g'risi: Laravel mosini topa olmadi, demak "bunday sahifa yo'q". Eng ko'p ishlatiladigan cheklovlar uchun qisqa yordamchilar bor — regex yodlash shart emas:

Route::get('/kitob/{id}', fn (string $id) => "Kitob {$id}")
    ->whereNumber('id');                          // faqat raqam

Route::get('/foydalanuvchi/{ism}', fn (string $ism) => "Salom, {$ism}")
    ->whereAlpha('ism');                          // faqat harflar

Route::get('/kategoriya/{nom}', fn (string $nom) => "Kategoriya: {$nom}")
    ->whereIn('nom', ['kitob', 'jurnal', 'gazeta']);   // faqat shu ro'yxatdan

💡 whereNumber('id') — bu where('id', '[0-9]+') ning chiroyli, o'qishga oson varianti. Loyihada doim shulardan foydalaning; murakkab regex faqat haqiqatan kerak bo'lganda.

📌 Tuzoq: cheklovga mos kelmagan URL 404 beradi, "noto'g'ri qiymat" xatosi emas. Ya'ni /kitob/abc Laravel uchun shunchaki "mavjud bo'lmagan manzil"dek. Bu mantiqan to'g'ri: raqam kutilgan joyda harf — bu manzil umuman boshqa narsa.

Ixtiyoriy parametr: {id?}

Ba'zan parametr bo'lishi ham, bo'lmasligi ham mumkin. Masalan, /salom/Ali — "Salom, Ali", /salom — shunchaki "Salom, Mehmon". Buning uchun parametr nomidan keyin ? qo'yamiz va argumentga default qiymat beramiz:

Route::get('/salom/{ism?}', function (string $ism = 'Mehmon') {
    return "Salom, {$ism}!";
});
// /salom/Ali  =>  Salom, Ali!
// /salom      =>  Salom, Mehmon!   (404 emas!)

📌 Tuzoq: ? qo'ysangiz, argumentga = 'biror_qiymat' default'ini ham berishingiz shart. Aks holda PHP "majburiy argument berilmadi" deb xato beradi. Ya'ni {ism?} va string $ism = 'Mehmon' — har doim juftlikda yuradi.

✅ Route::get('/salom/{ism?}', fn (string $ism = 'Mehmon') => ...) — to'g'ri ❌ Route::get('/salom/{ism?}', fn (string $ism) => ...) — default yo'q, xato

Named routes — route'ga nom berish

Tasavvur qiling: saytingizda 50 ta joyda /admin/kitoblar/{id}/tahrir manziliga havola bor. Bir kun bu URL'ni /boshqaruv/kitoblar/{id}/edit ga o'zgartirmoqchi bo'ldingiz. 50 ta faylni qo'lda tuzatasizmi? Bu — kunlik dahshat. Yechim: route'ga nom beramiz va hamma joyda URL o'rniga nomni ishlatamiz.

Route::get('/kitoblar/{id}/tahrir', [KitobController::class, 'edit'])
    ->name('kitoblar.tahrir');

Endi havola yasash kerak bo'lganda, manzilni qo'lda yozmaymiz — route() helper'iga nomni beramiz, u URL'ni o'zi quradi:

$url = route('kitoblar.tahrir', ['id' => 7]);
// natija:  /kitoblar/7/tahrir

URL o'zgarsa ham, nom o'zgarmaydi — shu sababli kodning birorta joyini tuzatish kerak emas. Faqat route ta'rifidagi bitta qatorni o'zgartirasiz, qolgan hamma joy avtomatik to'g'ri URL beradi.

Blade shablonida ham route() ishlatiladi:

<a href="{{ route('kitoblar.tahrir', ['id' => $kitob->id]) }}">Tahrirlash</a>

Controllerdan boshqa sahifaga yo'naltirish (redirect) ham nom orqali qilinadi:

return redirect()->route('kitoblar.index');

📌 Konvensiya: nomlarni resurs.amal ko'rinishida bering — kitoblar.index, kitoblar.show, kitoblar.tahrir. Nuqta ("dot") shunchaki nom ichidagi belgi — guruhlash uchun qulay va route:listda chiroyli ko'rinadi.

💡 Nima uchun nom URL'dan yaxshiroq? Chunki URL — dizayn, nom — shartnoma. Dizayn (URL ko'rinishi) vaqt o'tib o'zgaradi; nom esa kodning ichki "manzili" sifatida barqaror qoladi.

Route guruhlari — takrorni yo'qotish

Admin paneli yasayapsiz, deylik. Unda o'nlab sahifa bor va ularning hammasi: (1) /admin/... bilan boshlanadi, (2) faqat tizimga kirgan foydalanuvchiga ochiq (auth middleware), (3) nomlari admin. bilan boshlanadi. Har bir route'da bularni takrorlash — zerikarli va xatoga moyil. Route group aynan shu uchun: umumiy sozlamalarni bir marta yozasiz, ichidagi hamma route uni meros qilib oladi.

Route::prefix('admin')           // URL oldiga /admin qo'shadi
    ->middleware('auth')         // hamma ichki route faqat kirganlarga
    ->name('admin.')             // nomlar oldiga admin. qo'shadi
    ->group(function () {
        Route::get('/users', [UserController::class, 'index'])->name('users');
        Route::get('/posts', [PostController::class, 'index'])->name('posts');
        Route::get('/sozlama', [SozlamaController::class, 'edit'])->name('sozlama');
    });

Natija — har bir ichki route umumiy sozlamalarni "yutadi":

Yozilgani	Haqiqiy URL	To'liq nomi
get('/users')->name('users')	/admin/users	admin.users
get('/posts')->name('posts')	/admin/posts	admin.posts
get('/sozlama')->name('sozlama')	/admin/sozlama	admin.sozlama

Endi admin.users route'iga havola route('admin.users') orqali quriladi va /admin/users ni beradi. Ertaga prefiksni /panel ga o'zgartirmoqchi bo'lsangiz — prefix('panel') deb bitta so'zni tahrirlasangiz bas, butun guruh avtomatik yangilanadi.

📌 middleware — so'rovni route kodiga yetib bormasdan oldin "tekshiruvdan o'tkazadigan" qatlam (mas. "kirganmi?"). Uni 15-bobda batafsil o'rganamiz. Hozircha ->middleware('auth') "bu sahifalar faqat tizimga kirganlarga" degani.

💡 Guruhlarni ichma-ich ham joylash mumkin: admin guruhi ichida yana kitoblar guruhi. Unda prefikslar (/admin/kitoblar) va nomlar (admin.kitoblar.) ketma-ket qo'shilib boradi. Lekin chuqurlikni 2-3 darajadan oshirmang — o'qish qiyinlashadi.

routes/api.php — API uchun alohida fayl (qisqa kirish)

web.php brauzer sahifalari uchun. Lekin mobil ilova yoki JavaScript "frontend" sizning serveringiz bilan JSON orqali gaplashadi — bunda sessiya, cookie, HTML kerak emas. Shuning uchun Laravel API marshrutlarini alohida faylda — routes/api.php da — saqlaydi. Bu fayl Laravel 11+ da default kelmaydi; uni bitta buyruq bilan qo'shasiz:

php artisan install:api

Bu buyruq routes/api.php faylini yaratadi va API autentifikatsiyasi uchun Sanctum paketini o'rnatadi. api.php dagi har bir route avtomatik /api/... prefiksini oladi:

// routes/api.php
use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/kitoblar', function () {
    return ['xabar' => 'Bu JSON javob'];   // massiv qaytarsangiz, JSON bo'ladi
});
// Ochiladigan manzil:  /api/kitoblar

📌 web.php va api.php o'rtasidagi asosiy farq: web route'larida sessiya/cookie bor (login holatini eslaydi), api route'larida esa yo'q — har bir so'rov mustaqil va token bilan tasdiqlanadi. To'liq RESTful API va Sanctum'ni 16- va 17-boblarda quramiz. Hozircha "API uchun alohida fayl bor" degan tushuncha kifoya.

💡 Controller'da yoki closure'da massiv (array) qaytarsangiz, Laravel uni avtomatik JSON'ga aylantiradi. Shuning uchun API javoblari ko'pincha shunchaki massiv yoki Eloquent modeli bo'ladi.

Tayyor "qisqa yo'llar": Route::view va Route::redirect

Ba'zi route'larda hech qanday logika yo'q — shunchaki shablon ko'rsatish yoki boshqa manzilga yo'naltirish kerak. Bular uchun closure yozish ortiqcha. Laravel ikkita qisqa yo'l beradi.

Route::view — faqat shablon ko'rsatish uchun (logika yo'q sahifalar: "Biz haqimizda", "Maxfiylik siyosati"):

Route::view('/biz-haqimizda', 'about');                    // about.blade.php
Route::view('/aloqa', 'contact', ['email' => 'info@example.uz']);   // ma'lumot bilan

Uchinchi argument (ixtiyoriy) — shablonga uzatiladigan ma'lumotlar massivi.

Route::redirect — bir manzildan boshqasiga yo'naltirish (mas. eski URL'larni yangisiga):

Route::redirect('/eski-sahifa', '/yangi-sahifa');           // 302 (vaqtinchalik)
Route::redirect('/boshqaruv', '/admin', 301);               // 301 (doimiy)

📌 301 va 302 — HTTP status kodlari. 302 — "vaqtinchalik ko'chdi", 302 default. 301 — "butunlay ko'chdi, qidiruv tizimlari yangi manzilni eslab qolsin". SEO uchun doimiy ko'chirishda 301 ishlating.

Hamma route'larni ko'rish: route:list

Sof PHP'da "saytda qanday manzillar bor?" degan savolga butun papkani ochib ko'rib javob berardingiz. Laravel'da bitta buyruq butun ro'yxatni chiroyli jadval qilib beradi:

php artisan route:list

Natija taxminan shunday ko'rinadi (qisqartirilgan):

  GET|HEAD   /                         ...
  GET|HEAD   salom                     ...
  GET|HEAD   kitoblar ........ kitoblar.index › KitobController@index
  POST       kitoblar ........ kitoblar.store › KitobController@store
  GET|HEAD   admin/users ..... admin.users › UserController@index

Bu — loyihaning "manzillar xaritasi": qaysi metod, qaysi URL, qaysi nom va qaysi kodga borishi bir qarashda ko'rinadi. Yangi loyihaga qo'shilganda yoki "bu URL qayerda ta'riflangan?" deb chalkashganda — birinchi murojaat qiladigan buyruq aynan shu.

💡 Foydali filtrlar: php artisan route:list --path=admin — faqat admin so'zi bor route'lar; php artisan route:list --method=POST — faqat POST route'lar; php artisan route:list --except-vendor — paketlar qo'shgan route'larni yashirib, faqat o'zingiznikini ko'rsatadi.

Fallback — "boshqa hech qaysi route mos kelmasa"

Foydalanuvchi mavjud bo'lmagan manzilni ochsa (mas. /qwerty123), Laravel default "404 Not Found" sahifasini ko'rsatadi. Lekin ba'zan o'z javobingizni berishni xohlaysiz — chiroyli "Sahifa topilmadi" sahifasi yoki API'da maxsus JSON. Buning uchun Route::fallback ishlatiladi:

Route::fallback(function () {
    return response('Kechirasiz, bunday sahifa topilmadi.', 404);
});

📌 Muhim qoida: fallbackni faylning eng oxiriga qo'ying. Laravel route'larni yuqoridan pastga tekshiradi; fallback — "hech biri mos kelmadi" degani, shuning uchun u oxirgi bo'lishi mantiqan to'g'ri. Yuqoriga qo'ysangiz ham Laravel uni eng oxirgi qilib qaraydi, lekin o'qish uchun oxirida turgani tushunarliroq.

💡 fallback faqat hech qanday route mos kelmaganda ishlaydi. Agar route mos keldi-yu, lekin where cheklovidan o'tmadi — bu ham "mos kelmadi" hisoblanadi va fallbackga tushadi. Shu sababli fallback mavjud bo'lmagan barcha URL'lar uchun yagona "tutqich" bo'lib xizmat qiladi.

Hammasini birlashtirib: kichik mini-loyiha

Endi bilganlarimizni bitta web.php faylida birlashtiraylik — kichik "kutubxona" saytining manzillari:

<?php

use App\Http\Controllers\KitobController;
use Illuminate\Support\Facades\Route;

// Bosh sahifa va statik sahifalar
Route::get('/', fn () => view('welcome'))->name('home');
Route::view('/biz-haqimizda', 'about')->name('about');

// Eski manzilni yangisiga yo'naltirish
Route::redirect('/books', '/kitoblar', 301);

// Kitoblar bo'limi (controller bilan)
Route::get('/kitoblar', [KitobController::class, 'index'])->name('kitoblar.index');
Route::get('/kitoblar/{id}', [KitobController::class, 'show'])
    ->whereNumber('id')
    ->name('kitoblar.show');

// Admin guruhi: umumiy prefix + middleware + name
Route::prefix('admin')
    ->middleware('auth')
    ->name('admin.')
    ->group(function () {
        Route::get('/kitoblar', [KitobController::class, 'manage'])->name('kitoblar');
        Route::post('/kitoblar', [KitobController::class, 'store'])->name('kitoblar.store');
    });

// Hech qaysi route mos kelmasa
Route::fallback(fn () => response('Sahifa topilmadi.', 404));

Bu faylda biz o'rgangan deyarli hamma narsa bor: get/post, closure va controller, parametr + cheklov, named route, view, redirect, guruh va fallback. php artisan route:list ni ishga tushirsangiz — bularning barchasi yagona ro'yxatda chiroyli ko'rinadi.

📌 Closure'larda controllerga murojaat qilish uchun fayl yuqorisida use App\Http\Controllers\KitobController; turibdi — shuning uchun pastda qisqa KitobController::class yozyapmiz. Bu — keyingi boblarda doimiy ko'radigan uslub.

---

3-bob mashqlari

Quyidagi mashqlarni routes/web.php faylida bajaring. Har birini yozgach, php artisan serve bilan serverni ko'tarib, brauzerda yoki php artisan route:list orqali tekshiring. Yechimlar berilmagan — o'zingiz yozib ko'ring, chunki routing faqat yozib o'rganiladi.

1. /salom manziliga GET route yozing va u "Assalomu alaykum" matnini qaytarsin.
2. /vaqt route'i hozirgi sana va vaqtni qaytarsin (PHP'ning date() funksiyasidan foydalaning).
3. Bitta /maqola URL'iga ikkita route yozing: GET "maqolani ko'rsatish", POST "maqola qabul qilindi" matnini qaytarsin. route:listda ikkalasini ham toping.
4. /kitob/{id} parametrli route yozing — u "Siz {id}-kitobni so'radingiz" matnini qaytarsin.
5. 4-mashqdagi route'ga whereNumber cheklovini qo'shing. /kitob/5 va /kitob/abc ni sinab, farqni kuzating.
6. /profil/{ism} route'i faqat harflardan iborat ismni qabul qilsin (whereAlpha). /profil/Ali ishlasin, /profil/123 404 bersin.
7. /post/{post}/izoh/{izoh} — ikki parametrli route yozing va ikkala raqamni bitta matnda chiqaring. Ikkalasiga ham raqam cheklovini qo'ying.
8. /salom/{ism?} ixtiyoriy parametrli route yozing: ism berilsa — "Salom, {ism}", berilmasa — "Salom, Mehmon".
9. /kategoriya/{nom} route'i faqat kitob, jurnal, gazeta qiymatlarini qabul qilsin (whereIn). Boshqa qiymat 404 bersin.
10. Biror route'ga ->name('biz') orqali nom bering. So'ng boshqa closure ichida route('biz') chaqirib, qaytgan URL'ni ekranga chiqaring.
11. /kitoblar/{id}/tahrir route'iga kitoblar.tahrir nomini bering. Keyin route('kitoblar.tahrir', ['id' => 7]) natijasini tekshiring — /kitoblar/7/tahrir chiqishi kerak.
12. Route::view yordamida /biz-haqimizda manzilini about shabloniga ulang (shablon bo'sh bo'lsa ham bo'ladi — keyin to'ldirasiz).
13. Route::redirect bilan /eski manzilini /yangi ga yo'naltiring. So'ng brauzerda /eski ni ochib, manzil qatori /yangi ga o'zgarganini kuzating.
14. 13-mashqdagi redirect'ni 301 (doimiy) qilib o'zgartiring va route:listda metod/statusni ko'ring.
15. admin prefiksli guruh yarating va ichiga /users hamda /sozlama ikkita route qo'ying. Haqiqiy URL'lar /admin/users va /admin/sozlama bo'lishini route:listda tasdiqlang.
16. 15-mashqdagi guruhga ->name('admin.') qo'shing. Ichki route'larning to'liq nomlari admin.users va admin.sozlama bo'lganini tekshiring.
17. Guruhga ->middleware('auth') qo'shing va route:list --path=admin bilan faqat shu guruh route'larini ko'rsating. Middleware ustunida auth borligini kuzating.
18. Route::fallback yozing — u "Bunday sahifa yo'q" matnini 404 status bilan qaytarsin. Mavjud bo'lmagan URL ochib sinang.
19. routes/api.php ni php artisan install:api bilan yarating. Ichiga /holat route'i qo'shing — u ['holat' => 'ok'] massivini qaytarsin. /api/holat ni ochib, JSON kelganini ko'ring.
20. Hammasini birlashtiring: bitta web.php da bosh sahifa (name('home')), parametrli + cheklovli ko'rsatuv sahifasi, view bilan statik sahifa, redirect, nameli admin guruhi va oxirida fallback bo'lgan to'liq sayt manzillari to'plamini yozing. php artisan route:list natijasini tahlil qiling — hamma qator o'zi kutgandek joyida turibdimi?