1.1 Kod qanday yoziladi (sintaksis)¶

⬅️ Oldingi: 0.3 Birinchi dasturingiz · 🏠 README · Keyingi: 1.2 O'zgaruvchilar (variables) ➡️

Har bir tilning o'z qoidalari bor: o'zbek tilida gap bosh harf bilan boshlanib, nuqta bilan tugaydi. Dasturlash tillarining ham shunday qoidalari bor — bularga sintaksis deyiladi. Keling, PHP'ning asosiy qoidalarini ko'rib chiqamiz.

Har bir buyruq nuqtali vergul bilan tugaydi¶

PHP'da har bir buyruq (amal) ; bilan tugaydi:

<?php
echo "Birinchi buyruq";
echo "Ikkinchi buyruq";

Buni gap oxiridagi nuqta deb tasavvur qiling. Agar ; qo'ymasangiz, PHP buyruq qayerda tugaganini bilmaydi va xato beradi.

Yangi qatorga o'tkazish¶

Yuqoridagi misolda ikkala matn brauzerda yonma-yon chiqadi. Sababi: brauzer "yangi qator"ni maxsus belgi orqali tushunadi. Bu belgi —  :

<?php
echo "Birinchi qator";
echo "<br>";
echo "Ikkinchi qator";

Endi ular ikki qatorda chiqadi.   — bu brauzerga "shu yerda yangi qatorga o't" degan ishora (bu aslida HTML belgisi, lekin hozir tafsilotga kirmaymiz — shunchaki yangi qator uchun ishlatamiz).

Izohlar (comments) — kompyuter o'qimaydigan yozuvlar¶

Ba'zan kodga o'zingiz uchun eslatma yozib qo'yishni xohlaysiz: "bu qator nima qilishini" tushuntirish uchun. Bunday yozuvlar izoh deyiladi. Kompyuter izohlarni e'tiborsiz qoldiradi — ular faqat odam o'qishi uchun.

<?php
// Bu bir qatorlik izoh. Kompyuter buni o'qimaydi.
echo "Salom";   // Izohni qator oxiriga ham yozish mumkin

/*
  Bu ko'p qatorlik izoh.
  Bir nechta qatorga cho'zilishi mumkin.
*/
echo "Xayr";

// — shu belgidan keyingi matn (o'sha qatorda) izoh hisoblanadi.
/* ... */ — bir nechta qatorga cho'zilgan izoh shu ichiga yoziladi.

Izohlar juda foydali: keyinroq kodingizga qaytganingizda, "bu yerda nima qilgan ekanman" deb o'ylamaslik uchun izoh yozib qo'yish odat bo'lishi kerak.

Katta-kichik harf farqi bor¶

PHP ba'zi joyda katta-kichik harfni farqlaydi, ba'zi joyda yo'q. Hozircha shuni eslang: buyruqlarni doim kichik harf bilan yozish odat — echo deb yozing, ECHO yoki Echo emas. Garchi ECHO ham ishlasa-da, kichik harf — qabul qilingan to'g'ri uslub.

Bo'sh joylar muhim emas (deyarli)¶

Quyidagi ikkala kod bir xil ishlaydi:

<?php
echo "Salom";

<?php
echo     "Salom"     ;

Ortiqcha bo'sh joylar (probel) kodning ishlashiga ta'sir qilmaydi. Lekin kodni toza va o'qiladigan qilib yozish muhim — keraksiz bo'sh joylarni qoldirmang, har buyruqni alohida qatorga yozing.

Mashqlar¶

Oson 1. Uchta echo yozing va orasiga   qo'yib, uch qatorda matn chiqaring. 2. Kodingizga // bilan bitta izoh qo'shing. 3. /* ... */ bilan ko'p qatorlik izoh yozing va dasturni ishga tushiring — izoh ekranda chiqmasligini ko'ring. 4. echo so'zini ECHO deb yozib ko'ring — ishlashini tekshiring (ishlaydi, lekin kichik harf to'g'ri uslub).

O'rta 5. O'zingiz haqingizda 3 ta gapni 3 ta alohida qatorda chiqaring (ism, yosh, shahar), orasida   bilan. 6. Bir nechta echo orasiga izohlar yozib, har bir qator nima qilishini tushuntiring.

Qiyin 7. Bir necha qatorli "tashrifnoma" (vizitka) yarating: ism, kasb, telefon, har biri yangi qatorda. Izohlar bilan kodni tushuntiring.

Yechim — 5

<?php
echo "Ism: Ali";
echo "<br>";
echo "Yosh: 19";
echo "<br>";
echo "Shahar: Toshkent";

Brauzerda:

Ism: Ali
Yosh: 19
Shahar: Toshkent

Yechim — 7 (izohli tashrifnoma)

<?php
// Tashrifnoma — har bir qator alohida ma'lumot
echo "Ism: Ali Valiyev";   // to'liq ism
echo "<br>";
echo "Kasb: Dasturchi";    // kasb
echo "<br>";
echo "Telefon: +998 90 123 45 67";

Izohlar (//) har bir qator nimani chiqarishini tushuntiradi — kompyuter ularni o'qimaydi, faqat siz uchun.   esa har bir ma'lumotni yangi qatorga tushiradi.