Tarkibga o'tish

13 — UNION — natijalarni birlashtirish

⬅️ Oldingi: 12 — JOIN — jadvallarni bog'lash · 🏠 README · Keyingi: 14 — Subquery — query ichida query ➡️

Bu bobda: bir nechta SELECT natijasini bitta ro'yxatga "tagma-tag" ulaydigan UNION va UNION ALL'ni o'rganamiz: ularning farqini (takrorlar taqdiri!), qoidalarini, ustun yetishmaganda NULL bilan to'ldirishni, UNION'da ORDER BY va LIMIT ishlatish sirlarini hamda JOIN bilan adashtirmaslik yo'llarini ko'rib chiqamiz.

JOIN'dan nimasi farq qiladi?

JOIN ustunlarni "yonma-yon" qo'shsa, UNION qatorlarni "tagma-tag" qo'shadi. Tasavvur qiling: ikkita sinf jurnalidan bitta umumiy ro'yxat tuzyapsiz — ikkinchi ro'yxatni birinchisining tagiga ko'chirib yozasiz. Jadval kengaymaydi, uzayadi.

JOIN ustun qo'shadi, UNION qator qo'shadi

-- Klinikadagi hamma odamlar ro'yxati (bemor ham, shifokor ham):
SELECT ism, 'bemor' AS turi FROM klinika.bemorlar
UNION ALL
SELECT ism, 'shifokor' AS turi FROM klinika.shifokorlar;

Natijada 11 qator chiqadi (6 bemor + 5 shifokor):

ism turi
Karim Abdullayev bemor
Lola Mirzayeva bemor
… (jami 6 bemor) bemor
Dr. Anvar Sodiqov shifokor
… (jami 5 shifokor) shifokor

💡 'bemor' va 'shifokor' — qo'lda yozilgan belgi ustuni. Bu juda foydali odat: bo'lmasa, natijadagi qator qaysi jadvaldan kelganini bilolmay qolasiz.

Qoidalar

  • Ustunlar soni har bir SELECT'da bir xil bo'lishi shart — bo'lmasa MySQL xato beradi
  • Ustunlar turi mos kelgani ma'qul: turlicha bo'lsa MySQL o'zi moslashtirishga urinadi, lekin son ustiga matn ulasangiz g'alati natija chiqishi mumkin
  • Natijadagi ustun nomlari birinchi SELECT'dan olinadi — keyingi SELECT'larda AS yozish shart emas
  • SELECT'lar mustaqil: turli jadvaldan, hatto turli bazadan bo'lishi mumkin (baza.jadval sintaksisi), bitta jadvalning o'zidan ham bo'laveradi

UNION vs UNION ALL — takrorlar taqdiri

  • UNION — takror qatorlarni olib tashlaydi (xuddi DISTINCT kabi; buning uchun MySQL hamma qatorni o'zaro solishtirib chiqadi — sekinroq)
  • UNION ALL — hammasini qoldiradi (hech narsa tekshirmaydi — tezroq)

UNION takrorlarni o'chiradi, UNION ALL hammasini qoldiradi

Buni o'z ko'zingiz bilan ko'ring:

USE kutubxona;

SELECT janr FROM kitoblar
UNION
SELECT janr FROM kitoblar;
-- 4 qator: roman, sarguzasht, sheriyat, ertak

SELECT janr FROM kitoblar
UNION ALL
SELECT janr FROM kitoblar;
-- 20 qator: 10 kitobning janri ikki marta

📌 Diqqat: UNION takrorlarni faqat ikki SELECT orasida emas, butun natija bo'ylab o'chiradi — yuqoridagi misolda bitta SELECT ichidagi takror janrlar ham ketdi.

Qaysi birini tanlash? Oddiy qoida: takror bo'lishi mumkin emasligini bilsangiz (masalan, bemorlar va shifokorlar ro'yxati kesishmaydi) — doim UNION ALL ishlating, bekorga tekshiruvga vaqt sarflamang. Takror chiqishi mumkin va u sizga kerak bo'lmasa — UNION.

Ustun yetishmasa — NULL bilan to'ldiring

Ustunlar soni teng bo'lishi shartligini aytdik. Lekin bir jadvalda bor ustun ikkinchisida bo'lmasa-chi? O'rnini NULL (yoki biror standart qiymat) bilan to'ldirib qo'ying:

-- Bemorlarda telefon bor, shifokorlarda bunday ustun yo'q:
SELECT ism, telefon FROM klinika.bemorlar
UNION ALL
SELECT ism, NULL FROM klinika.shifokorlar;

ORDER BY va LIMIT — UNION bilan

ORDER BYni eng oxiriga yozsangiz, u butun birlashgan natijaga qo'llanadi:

-- Arzon va qimmat mahsulotlar bitta ro'yxatda, belgisi bilan, narx tartibida:
SELECT nomi, narx, 'arzon' AS toifa FROM dokon.mahsulotlar WHERE narx < 200000
UNION ALL
SELECT nomi, narx, 'qimmat' FROM dokon.mahsulotlar WHERE narx > 10000000
ORDER BY narx;

Agar har bir SELECT'ga alohida ORDER BY ... LIMIT kerak bo'lsa, uni qavsga oling:

-- Eng qimmat 3 ta + eng arzon 3 ta mahsulot bitta natijada:
(SELECT nomi, narx FROM dokon.mahsulotlar ORDER BY narx DESC LIMIT 3)
UNION ALL
(SELECT nomi, narx FROM dokon.mahsulotlar ORDER BY narx ASC LIMIT 3);

📌 Qavs ichidagi ORDER BY faqat LIMIT bilan birga ma'noga ega — u "qaysi 3 tani olishni" hal qiladi, xolos. Yakuniy natijaning tartibi kafolatlanmaydi; tartib kerak bo'lsa, eng oxiriga yana bitta ORDER BY qo'shing.

JOIN va UNION — adashtirmang

JOIN UNION
Yo'nalishi gorizontal — ustun qo'shadi vertikal — qator qo'shadi
Sharti ON bog'lash sharti kerak shart yo'q, faqat ustun soni mos bo'lsin
Qachon kerak bir qatorga qo'shimcha ma'lumot ulash (kitob + muallif ismi) ikki o'xshash ro'yxatni bitta qilish (bemorlar + shifokorlar)

💡 Bitta jadvalning o'zidan ikki xil shart bilan tanlayotgan bo'lsangiz, ko'pincha UNION shart ham emas — oddiy WHERE ... OR ... yetadi (buni 20-masalada sinaysiz).

13-bob masalalari

  1. (klinika) Bemorlar va shifokorlar ismlarini bitta ro'yxatda chiqaring
  2. (klinika) O'sha ro'yxatga 'turi' ustuni qo'shing ('bemor'/'shifokor')
  3. (klinika) Hamma telefon raqamlar: bemorlardan ham, shifokorlardan ham... shifokorlarda telefon yo'q-ku! O'rniga NULL chiqaring: SELECT ism, telefon FROM bemorlar UNION ALL SELECT ism, NULL FROM shifokorlar
  4. (kutubxona) 1900-yilgacha va 1970-yildan keyingi kitoblar bitta ro'yxatda, 'davr' belgisi bilan ('eski'/'yangi')
  5. (dokon) Tugagan mahsulotlar ('tugagan' belgisi) + 5 tadan kam qolganlar ('oz') — UNION ALL
  6. (taksi) 5 baho olgan safarlar ('alo') + 3 va undan past baholilar ('yomon')
  7. (kutubxona) UNION va UNION ALL farqini sinash: SELECT janr FROM kitoblar UNION SELECT janr FROM kitoblar; va ALL versiyasi — qator sonlarini solishtiring
  8. (kutubxona+dokon) Ikki BAZAdan: kutubxona a'zolari va do'kon mijozlari ismlari bitta ro'yxatda (baza.jadval sintaksisi)
  9. Ataylab xato: 2 ustunli SELECT'ni 3 ustunli bilan UNION qiling — xatoni o'qing
  10. (dokon) Eng qimmat 3 ta va eng arzon 3 ta mahsulot bitta natijada (har SELECT'ni qavsga oling: (SELECT ... LIMIT 3) UNION ALL (SELECT ... LIMIT 3))
  11. (klinika) May oyidagi va iyun oyidagi qabullar, 'oy' belgisi bilan
  12. (taksi) Eng uzun safar + eng qisqa safar (qavsli LIMIT usuli)
  13. (kutubxona) Roman janri kitoblari nomi + mualliflar ismi — bitta "qidiruv natijasi" ro'yxatida ('kitob'/'muallif' belgisi bilan)
  14. (dokon) Toshkentlik mijozlar + 10 mln dan qimmat mahsulot sotib olganlar (hozircha takror bo'lsa bo'ladi — UNION bilan takrorni oling)
  15. ORDER BY UNION'da: 10-masala natijasini narx bo'yicha saralang (ORDER BY eng oxirida, butun natijaga qo'llanadi)
  16. (hammasi) 4 bazadan 'odamlar' ro'yxati: a'zolar, mijozlar, bemorlar, haydovchilar — turi belgisi bilan, ism bo'yicha alifbo tartibida
  17. (dokon) Har oy buyurtmalari sonini alohida SELECT'larda hisoblab (WHERE MONTH(sana)=5, =6), UNION ALL bilan birlashting — keyin 11-bobdagi GROUP BY usuli bilan solishtiring: qaysi yaxshi?
  18. (taksi) 'Chilonzor'dan boshlangan va 'Chilonzor'da tugagan safarlar — UNION (takrorsiz) va UNION ALL (takror bilan) — farq bormi?
  19. (kutubxona) Telefoni bor a'zolar + telefoni yo'q a'zolar UNION ALL — jami a'zolar soniga tengmi? Tekshiring
  20. O'ylang: qaysi holatda UNION o'rniga oddiy WHERE ... OR ... yetarli? (bitta jadvaldan bo'lsa!) 18-masalani OR bilan qayta yozing