Tarkibga o'tish

02 β€” MySQL'ni o'rnatish va ishga tushirish

⬅️ Oldingi: 01 β€” Ma'lumotlar bazasi nima? Β· 🏠 README Β· Keyingi: 03 β€” Amaliyot bazalarini tayyorlash (4 ta tizim) ➑️

Bu bobda: MySQL aslida qanday ishlashini (doim ishlab turadigan server va unga ulanadigan klientlar), uni Windows, macOS va Linux'ga o'rnatishni, terminal hamda DBeaver orqali ulanishni o'rganamiz va birinchi SQL buyruqlarimizni bajarib ko'ramiz.

Avval tushunib olaylik: MySQL β€” bu server

MySQL'ni o'rnatganingizda kompyuteringizga oddiy dastur emas, server o'rnatiladi. Server β€” fonda jim ishlab turadigan dastur: siz uni Word'dek ochib o'tirmaysiz, u doim "navbatchilikda" turadi va kim ulansa, o'shaning so'roviga javob beradi.

Buni call-markazga o'xshatish mumkin: operator doim ish joyida o'tiradi, kim telefon qilsa β€” javob beradi. MySQL server ham xuddi shunday: u kompyuterda 3306-portda (serverning "telefon raqami") kutib turadi.

Klient β€” server bilan gaplashadigan har qanday dastur. Terminal (mysql buyrug'i), DBeaver kabi grafik dastur yoki o'zingiz yozgan PHP/Python kod β€” hammasi klient. Server bitta, klientlar esa istalgancha β€” hatto bir vaqtning o'zida bir nechta klient ulanib ishlayverishi mumkin.

MySQL arxitekturasi: bitta server, unga ulanadigan ko'p klient

Eng oson yo'l β€” har bir OS uchun

Windows: Laragon dasturini yuklab o'rnating (Full versiyasi). Ichida MySQL tayyor keladi. O'rnatib, "Start All" tugmasini bosing β€” MySQL server ishga tushadi. Bo'ldi.

πŸ“Œ Rasmiy yo'l ham bor: mysql.com saytidan "MySQL Installer for Windows" yuklab o'rnatish. Lekin boshlovchiga Laragon ancha oson β€” keyinroq xohlasangiz rasmiy usulga o'tib olasiz.

macOS: Terminal'da: 

brew install mysql
brew services start mysql
Birinchi qator MySQL'ni o'rnatadi, ikkinchisi serverni ishga tushiradi (va kompyuter qayta yonganda ham avtomatik ishga tushadigan qilib qo'yadi). Homebrew o'rnatgan MySQL'da root paroli boshida bo'sh bo'ladi.

Linux (Ubuntu): 

sudo apt update
sudo apt install mysql-server
sudo systemctl start mysql
Server ishlayotganini tekshirish: sudo systemctl status mysql β€” yashil active (running) yozuvi chiqsa, hammasi joyida.

⚠️ Ubuntu'da bitta nozik joy bor: yangi o'rnatilgan MySQL'da root foydalanuvchisi parol bilan emas, tizim foydalanuvchisi orqali kiradi. Shuning uchun birinchi marta mysql -u root -p emas, sudo mysql deb ulaning. Keyinchalik xohlasangiz root'ga parol qo'yib olasiz (foydalanuvchilar va parollarni 27-bobda batafsil ko'ramiz).

O'rnatishdan birinchi buyruqqacha yo'l xaritasi: Windows, macOS, Linux

Bazaga ulanish β€” 2 usul

1-usul: qora oyna (terminal/CMD): 

mysql -u root -p
mysql β€” klient dasturining nomi, -u root β€” "root nomli foydalanuvchi bilan kiraman", -p β€” "parolni so'ra" degani. Laragon'da parol bo'sh (shunchaki Enter bosing). Manzil ko'rsatmadik, chunki klient standart bo'yicha o'z kompyuteringizdagi (localhost) serverga, 3306-portga ulanadi.

Muvaffaqiyatli ulansangiz, shunday ko'rinadi: 

mysql>
Bu β€” "men tayyorman, buyruq bering" degani. Endi siz to'g'ridan-to'g'ri MySQL server bilan gaplashyapsiz.

2-usul: grafik dastur (tavsiya β€” boshlovchiga osonroq): - DBeaver (bepul, hamma OS) β€” dbeaver.io - HeidiSQL (bepul, Windows) - TablePlus (chiroyli, macOS/Windows) - MySQL Workbench (rasmiy, bepul) β€” mysql.com

DBeaver'da: New Connection β†’ MySQL β†’ host: localhost, user: root, parol β†’ Test Connection β†’ Finish.

πŸ’‘ DBeaver "Public Key Retrieval is not allowed" degan xato bersa, qo'rqmang β€” bu MySQL 8 bilan tez-tez uchraydi. Ulanish sozlamalarida Driver properties bo'limini ochib, allowPublicKeyRetrieval ni TRUE qiling β€” ishlab ketadi.

Esda tuting: grafik dastur ham, terminal ham β€” bitta serverga ulanadigan klientlar, xolos. Qaysi biri qulay bo'lsa, o'shanisini ishlating; kitobdagi misollarni ikkalasida ham bajarsa bo'ladi.

Birinchi buyruqlar

SHOW DATABASES;
Natija β€” serverdagi mavjud bazalar ro'yxati: 
+--------------------+
| Database           |
+--------------------+
| information_schema |
| mysql              |
| performance_schema |
| sys                |
+--------------------+
Bular MySQL'ning o'z xizmat bazalari β€” server o'zi haqidagi ma'lumotlarni shu yerda saqlaydi, tegmaymiz. O'z bazalarimizni keyingi bobdan boshlab yaratamiz.

SELECT NOW();          -- hozirgi sana va vaqt
SELECT 2 + 2;          -- ha, kalkulyator sifatida ham ishlaydi :)
SELECT VERSION();      -- MySQL versiyasi (8.0 yoki undan yangi bo'lishi kerak)

Muhim qoidalar: - Har bir buyruq nuqta-vergul ; bilan tugaydi. Unutsangiz, MySQL "buyruq hali davom etyapti" deb kutib turadi β€” ; terib Enter bossangiz bajariladi - SQL buyruqlari katta-kichik harfga befarq: select = SELECT. Lekin odat bo'yicha buyruqlar KATTA, jadval/ustun nomlari kichik yoziladi β€” kod o'qishga oson bo'ladi - Izoh (komment) yozish mumkin: -- bu izoh (ikki defisdan keyin bo'sh joy bo'lishi shart!) yoki # bu ham izoh - Xato yozsangiz β€” qo'rqmang, MySQL xato xabarini ko'rsatadi, hech narsa buzilmaydi

Tez-tez uchraydigan muammolar

Xato xabari Sababi Yechimi
Access denied for user 'root' Parol noto'g'ri Laragon'da parol bo'sh; Ubuntu'da sudo mysql deb kiring
Can't connect to MySQL server (2003) Server ishga tushmagan Laragon'da "Start All"; Linux'da sudo systemctl start mysql
ERROR 1064 ... your SQL syntax Buyruqda imlo xatosi Buyruqni diqqat bilan qayta tering (13-masaladagi kabi)
Public Key Retrieval is not allowed DBeaver + MySQL 8 Driver properties'da allowPublicKeyRetrieval = TRUE

2-bob masalalari

  1. MySQL'ni o'z kompyuteringizga o'rnating (Laragon yoki boshqa usul)
  2. Terminal orqali ulanib, mysql> promptini ko'ring
  3. DBeaver (yoki HeidiSQL) o'rnatib, ulanish yarating
  4. SHOW DATABASES; buyrug'ini bajaring β€” nechta baza bor?
  5. SELECT VERSION(); β€” versiyangiz qaysi?
  6. SELECT NOW(); β€” natijani yozib oling
  7. SELECT 7 * 8; bajaring
  8. SELECT 100 / 3; β€” natija qanday chiqdi? Kasr qismiga e'tibor bering
  9. select now(); β€” kichik harflarda yozing. Ishladimi? Xulosa qiling
  10. SELECT NOW() β€” nuqta-vergulsiz yozing. Nima bo'ldi? (terminal kutib turadi β€” ; terib Enter bosing)
  11. SELECT 'Salom, SQL!'; bajaring β€” matn qanday chiqdi?
  12. SELECT 'Mening ismim', 'Aziz'; β€” ikki ustunli natija oling
  13. Ataylab xato yozing: SELEC NOW(); β€” xato xabarini o'qing va tushuning
  14. SELECT 10 % 3; β€” % nima qilarkan? (qoldiq)
  15. SELECT (5 + 3) * 2; β€” qavslar ishlaydimi?
  16. SHOW WARNINGS; buyrug'ini sinab ko'ring
  17. SELECT DATABASE(); β€” natija nega NULL? O'ylang (hali hech qaysi bazani tanlamadik)
  18. Terminal'dan chiqing: exit yoki quit. Qayta kiring
  19. DBeaver'da SQL Editor oching (Ctrl+]) va SELECT NOW(); ni shu yerdan bajaring
  20. SELECT USER(); β€” qaysi foydalanuvchi sifatida ulangansiz?