Tarkibga o'tish

03 β€” Birinchi plugin: tuzilish va hayot sikli

⬅️ Oldingi: 02 β€” Lokal muhit va asboblar Β· 🏠 README Β· Keyingi: 04 β€” Hooks: action va filter (chuqur) ➑️

Bu bobda: birinchi haqiqiy plugin'ni noldan quramiz β€” WordPress plugin'ni "ko'rishi" uchun zarur header (doc-block) maydonlarini, bitta fayl va papka tuzilishi o'rtasidagi farqni, ABSPATH himoyasini, plugin yuklanganini ko'rsatuvchi birinchi belgini, hamda eng muhimi β€” register_activation_hook / register_deactivation_hook / uninstall.php orqali plugin hayot siklining (aktivatsiya β†’ har so'rovda ishlash β†’ deaktivatsiya β†’ o'chirish) qaysi bosqichida nima qilish kerakligini o'rganamiz.

Muammo: WordPress kodingizni qachon "ko'radi"?

Tasavvur qiling: siz wp-content/plugins/ ichiga ajoyib bir PHP fayl tashladingiz, ichida zo'r funksiyalar bor. Lekin wp-admin'dagi Plugins sahifasini ochsangiz β€” u yerda hech narsa yo'q. Plugin'ingiz "ko'rinmaydi". Nega?

Chunki WordPress fayllarni shunchaki PHP kodi deb bilmaydi. U maxsus signal qidiradi β€” faylning eng tepasidagi izoh blokida Plugin Name: qatorini. Bu signal bo'lmasa, fayl WordPress uchun mavjud emas.

Bu bob ana shu signaldan boshlanadi va plugin'ning butun hayotini β€” yoqilganda, ishlab turganda, o'chirilganda va butunlay olib tashlanganda nima sodir bo'lishini β€” chiziq-chiziq tushuntiradi. Biz kitob bo'ylab quradigan "Kitoblar katalogi" plugin'ining poydevorini shu yerda quyamiz.

ℹ️ Bu bob siz 02-bobda o'rgangan lokal WordPress muhitida (wp-env yoki Docker) WP_DEBUG yoqilgan holda ishlashingizni faraz qiladi. Plugin'ni aktivatsiya qilish va admin'da ko'rish bilan bog'liq natijalar β€” "o'z saytingizda sinab ko'ring" ohangida beriladi.

Plugin header: WordPress o'qiydigan birinchi narsa

Plugin header β€” bu asosiy fayl boshidagi maxsus doc-block (PHP izohi). WordPress yangi plugin'larni qidirayotganda har bir fayl tepasini o'qiydi va shu maydonlarni topadi.

Plugin header doc-block maydonlari, har birining izohi bilan

Mana bizning kitoblar-katalogi.php faylining boshi:

<?php
/**
 * Plugin Name:       Kitoblar katalogi
 * Plugin URI:        https://ioqil.uz/plugins/kitoblar-katalogi
 * Description:       Kitoblar uchun CPT, janr taksonomiyasi, sozlamalar va REST endpoint qo'shadi.
 * Version:           0.1.0
 * Requires at least: 7.0
 * Requires PHP:      8.3
 * Author:            Oqil Imomnazarov
 * Author URI:        https://ioqil.uz
 * Text Domain:       kitoblar-katalogi
 * Domain Path:       /languages
 * License:           GPL-2.0-or-later
 * License URI:       https://www.gnu.org/licenses/gpl-2.0.html
 *
 * @package Oqil\KitobKatalog
 */

Har bir maydon nima uchun kerak:

Maydon Vazifasi
Plugin Name Plugins ro'yxatida ko'rinadigan nom. Yagona majburiy maydon β€” busiz WordPress plugin'ni umuman ko'rmaydi.
Plugin URI Plugin sahifasi (wordpress.org havolasi emas, o'z saytingiz).
Description Qisqa tavsif (140 belgigacha), admin'da nom ostida chiqadi.
Version Joriy versiya. WordPress yangilanishni va asset keshini shunga qarab boshqaradi.
Requires at least Minimal WordPress versiyasi.
Requires PHP Minimal PHP versiyasi. Muhit mos kelmasa, WordPress aktivatsiyani bloklaydi.
Author / Author URI Muallif va uning havolasi.
Text Domain i18n (lokalizatsiya) kaliti β€” odatda plugin slugi bilan bir xil.
Domain Path Tarjima fayllari papkasi (/languages).
License / License URI Litsenziya. WordPress ekotizimi GPL-mos litsenziyani talab qiladi.

πŸ“Œ Faqat Plugin Name texnik jihatdan majburiy, lekin professional plugin barcha maydonlarni to'ldiradi. Requires PHP: 8.3 deganingizda PHP 8.2'dagi foydalanuvchi plugin'ni aktivatsiya qila olmaydi β€” bu sizni va undan ham ko'proq foydalanuvchini "oq ekran" (fatal error) dan saqlaydi.

πŸ’‘ Header maydon nomlari aniq yozilishi shart: Requires at least (ko'plikda emas), Text Domain (ikki so'z). WordPress ularni Plugin Name: kabi Nom: qiymat shaklida qidiradi. Xato yozsangiz, maydon shunchaki e'tiborga olinmaydi.

⚠️ Litsenziya bo'sh qoldirilmasin. wordpress.org katalogiga joylaganda GPL-mos litsenziya (GPL-2.0-or-later yoki keyinroq) talab qilinadi. Buni boshdanoq to'g'ri qo'ying.

ABSPATH: faylni to'g'ridan-to'g'ri kirishdan himoyalash

Header'dan keyin darhol mana bu ikki qatorni qo'shamiz:

declare(strict_types=1);

namespace Oqil\KitobKatalog;

// To'g'ridan-to'g'ri kirishni to'sish: fayl WordPress'siz so'ralsa, darhol chiqamiz.
if (!defined('ABSPATH')) {
    exit;
}

ABSPATH β€” bu WordPress yuklanganda e'lon qiladigan konstanta (WordPress ildiz papkasining yo'li). Agar kimdir brauzerda to'g'ridan-to'g'ri .../wp-content/plugins/kitoblar-katalogi/kitoblar-katalogi.php manzilini ochsa, WordPress yuklanmagan bo'ladi β€” demak ABSPATH aniqlanmagan β€” demak exit ishlaydi va fayl hech narsa qilmasdan to'xtaydi.

⚠️ Bu kichik tekshiruv β€” muhim xavfsizlik odati. U faylingiz mantig'ini, o'zgaruvchilarini va xato xabarlarini begona ko'zlardan yashiradi. WordPress plugin'larida bu deyarli standart β€” har bir to'g'ridan-to'g'ri kirilishi mumkin bo'lgan PHP faylga qo'ying.

ℹ️ namespace haqida to'liqroq 05-bobda gaplashamiz. Hozircha shuni bilsangiz kifoya: namespace Oqil\KitobKatalog; bizning funksiyalarimizni boshqa plugin'larning funksiyalaridan ajratib turadi β€” global "ism urushi"ni oldini oladi. Bu PHP'dagi oddiy namespace; WordPress'ga xos sehr emas. PHP namespace yangi bo'lsa, PHP kitobiga qarang.

Fayl tuzilishi: bitta fayl vs papka

Plugin'ni ikki xil joylash mumkin.

1-variant β€” bitta fayl. Eng oddiy plugin β€” wp-content/plugins/ ichidagi bitta .php fayl:

wp-content/plugins/
└── kitoblar-katalogi.php

Bu kichik, bir vazifali plugin uchun yetarli (masalan, bitta filter qo'shadigan plugin).

2-variant β€” papka (tavsiya etiladi). Jiddiy plugin o'z papkasida yashaydi, asosiy fayl odatda papka bilan bir xil nomda bo'ladi:

wp-content/plugins/kitoblar-katalogi/
β”œβ”€β”€ kitoblar-katalogi.php   ← asosiy fayl (header shu yerda)
β”œβ”€β”€ includes/               ← mantiq: sinflar, funksiyalar
β”‚   β”œβ”€β”€ class-cpt.php
β”‚   └── class-settings.php
β”œβ”€β”€ uninstall.php           ← o'chirishda tozalash
└── languages/              ← tarjima fayllari

Kitoblar katalogi plugin papkasining fayl tuzilishi

πŸ“Œ Kitoblar katalogi uchun biz papka variantini tanlaymiz, chunki kitob davomida CPT, sozlamalar, REST va blok qo'shamiz β€” bularning hammasi bitta faylga sig'maydi. Asosiy fayl kitoblar-katalogi.php faqat header + boshlang'ich ulanish (bootstrap) ni saqlaydi; haqiqiy mantiq includes/ ichidagi fayllarga bo'linadi (buni 05-bobda autoload bilan yig'amiz).

πŸ’‘ Slug izchilligi. Papka nomi, asosiy fayl nomi va text domain β€” uchalasi ham kitoblar-katalogi. Bu tasodif emas: izchil slug WordPress'da va sizning kodingizda ishni soddalashtiradi. Kitob bo'ylab namespace har doim Oqil\KitobKatalog, prefiks kitoblar_katalogi_ bo'lib qoladi.

Birinchi ish: plugin yuklanganini ko'rsatish

Plugin haqiqatan yuklanayotganini ko'rishning oddiy yo'li β€” admin panelida xabar (admin notice) chiqarish. Bu admin_notices hook'iga ulanadi:

/**
 * Plugin yuklanganini admin'da ko'rsatuvchi vaqtinchalik xabar (faqat namoyish uchun).
 */
function salomlash_xabari(): void {
    // Faqat sozlama huquqiga ega foydalanuvchiga ko'rsatamiz.
    if (!current_user_can('manage_options')) {
        return;
    }
    $matn = esc_html__('Kitoblar katalogi plugin yuklandi.', 'kitoblar-katalogi');
    printf(
        '<div class="notice notice-success is-dismissible"><p>%s</p></div>',
        $matn
    );
}
add_action('admin_notices', __NAMESPACE__ . '\\salomlash_xabari');

Bu yerda kichik kod bo'lsa-da, uchta muhim odat allaqachon bor:

  • ⚠️ current_user_can('manage_options') β€” xabarni faqat kerakli huquqli foydalanuvchiga ko'rsatamiz. Hech qachon "hammaga ko'rsatib qo'yaqolaman" demang.
  • ⚠️ esc_html__() β€” matnni ham tarjima qilamiz (text domain bilan), ham escape qilamiz. Output har doim escape qilinadi (12-bobda chuqurroq).
  • πŸ“Œ __NAMESPACE__ . '\\salomlash_xabari' β€” callback'ni to'liq nom bilan beramiz, chunki funksiya namespace ichida. ('\\' β€” PHP satrida bitta backslash.)

πŸ’‘ Bu xabar β€” vaqtinchalik "tirik ekanini tekshirish" uchun. Haqiqiy plugin'da uni keyin olib tashlaysiz yoki ma'noli xabarga aylantirasiz. Diagnostika uchun init hook'ida error_log('Kitoblar katalogi: init') ham yozishingiz mumkin β€” bu debug.log ga tushadi (02-bob, WP_DEBUG_LOG).

Bu blok to'g'ri, lekin natijani (yashil xabar paneli) o'z saytingizda ko'rasiz: plugin'ni aktivatsiya qiling, so'ng istalgan admin sahifasini oching.

Hayot sikli: aktivatsiya, ishlash, deaktivatsiya, o'chirish

Endi eng muhim mavzu. Plugin bir tekisda ishlamaydi β€” uning hayotida tubdan farq qiladigan bosqichlar bor, va har birida WordPress boshqa hook'ni ishga tushiradi.

Plugin hayot sikli: aktivatsiya, har so'rovda ishlash, deaktivatsiya va o'chirish bosqichlari

To'rt holatni ajratib oling:

  1. Aktivatsiya β€” foydalanuvchi "Activate" bosganda bir marta. Bir martalik sozlash uchun: jadval yaratish, dastlabki opsiyalarni qo'yish, flush_rewrite_rules().
  2. Ishlash β€” plugin aktiv ekan, u har bir so'rovda (har sahifa yuklanganda) qaytadan yuklanadi va PHP qaytadan ishlaydi. Bu yerda holat saqlanmaydi: har so'rov toza varaqdan boshlanadi.
  3. Deaktivatsiya β€” "Deactivate" bosilganda bir marta. Vaqtinchalik narsalarni tozalaymiz (rejalashtirilgan cron, kesh), lekin foydalanuvchi ma'lumotini O'CHIRMAYMIZ.
  4. O'chirish (uninstall) β€” plugin butunlay o'chirilganda (Deactivate'dan keyin "Delete") bir marta. Mana shu yerda barcha izlarni β€” opsiyalar, jadvallar β€” tozalaymiz.

πŸ“Œ Eng ko'p qilinadigan xato: deaktivatsiya va o'chirishni aralashtirish. Deaktivatsiya = vaqtincha to'xtatish (foydalanuvchi keyin yana yoqishi mumkin β€” ma'lumoti joyida turishi kerak). O'chirish = butunlay olib tashlash (endi tozalash o'rinli).

Aktivatsiya hook'i

const VERSION = '0.1.0';

/**
 * Aktivatsiyada bir marta ishlaydi: dastlabki sozlamani qo'yadi va rewrite rules'ni yangilaydi.
 */
function aktivatsiya(): void {
    add_option('kitoblar_katalogi_versiya', VERSION);
    // CPT keyingi boblarda ro'yxatdan o'tadi; permalinklarni yangilab qo'yamiz.
    flush_rewrite_rules();
}
register_activation_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\aktivatsiya');

register_activation_hook(string $file, callable $callback) ikki argument oladi:

  • __FILE__ β€” joriy fayl yo'li. WordPress shu yo'ldan plugin'ni aniqlaydi, shuning uchun bu asosiy plugin faylida chaqirilishi shart.
  • callback β€” aktivatsiyada bir marta chaqiriladigan funksiya.

flush_rewrite_rules() nima uchun? Plugin CPT yoki o'z URL strukturasini qo'shganda WordPress'ning ichki "URL β†’ handler" jadvalini yangilash kerak. Aktivatsiyada bir marta yangilash to'g'ri yo'l. Buni har so'rovda chaqirish β€” sekinlikning klassik sababi, shuning uchun u faqat aktivatsiyada turadi.

⚠️ Aktivatsiya hook'ida og'ir ish qilmang. Bu o'rin tez bo'lishi kerak; ulkan migratsiyani yoki tashqi API'ni shu yerda ishga tushirish aktivatsiyani osib qo'yishi mumkin. Faqat zarur boshlang'ich sozlash.

Deaktivatsiya hook'i

/**
 * Deaktivatsiyada ishlaydi: vaqtinchalik narsalarni tozalaydi, MA'LUMOTNI O'CHIRMAYDI.
 */
function deaktivatsiya(): void {
    // Masalan: rejalashtirilgan wp-cron vazifalarini bekor qilish (17-bob).
    flush_rewrite_rules();
}
register_deactivation_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\deaktivatsiya');

register_deactivation_hook(string $file, callable $callback) β€” imzosi aktivatsiya bilan bir xil. Callback plugin hali aktiv holatida ishlaydi, shuning uchun plugin funksiyalariga kirish mumkin. Bu yerda CPT qoidalarini tozalash uchun yana flush_rewrite_rules() chaqiramiz.

πŸ“Œ Oltin qoida: deaktivatsiyada foydalanuvchi yaratgan ma'lumotni (postlar, opsiyalardagi sozlamalar) o'chirmang. Odam plugin'ni vaqtincha o'chirib, keyin yana yoqishi mumkin β€” sozlamalari joyida turishini kutadi.

O'chirish (uninstall): ikki yo'l

Plugin butunlay o'chirilganda ma'lumotni tozalashning ikki yo'li bor. Ikkalasi ham WordPress hujjatida tasdiqlangan; tavsiya etilgani β€” uninstall.php.

1-yo'l β€” uninstall.php (tavsiya etiladi). Plugin papkasining ildizida shu nomli fayl bo'lsa, WordPress plugin o'chirilganda uni avtomatik chaqiradi:

<?php
/**
 * Kitoblar katalogi o'chirilganda ishlaydi: plugin ma'lumotlarini butunlay tozalaydi.
 *
 * @package Oqil\KitobKatalog
 */

declare(strict_types=1);

// Xavfsizlik: bu fayl faqat WordPress'ning o'chirish jarayonida ishlashi shart.
if (!defined('WP_UNINSTALL_PLUGIN')) {
    exit;
}

// Options API'da saqlangan barcha sozlamalarni o'chiramiz.
delete_option('kitoblar_katalogi_versiya');
delete_option('kitoblar_katalogi_sozlamalar');

// O'z jadvalingiz bo'lsa, uni DROP qilish ham shu yerda (10-bob).

⚠️ if (!defined('WP_UNINSTALL_PLUGIN')) exit; β€” uninstall.php da majburiy. WordPress o'chirish jarayonida WP_UNINSTALL_PLUGIN konstantasini e'lon qiladi; bu tekshiruvsiz fayl to'g'ridan-to'g'ri so'ralsa zararli ish qilishi mumkin.

2-yo'l β€” register_uninstall_hook(). Agar siz uninstall.php fayli o'rniga asosiy faylda hook'dan foydalanishni xohlasangiz:

/**
 * Plugin o'chirilganda chaqiriladi. NAMED funksiya bo'lishi SHART.
 */
function ochirish(): void {
    delete_option('kitoblar_katalogi_versiya');
    delete_option('kitoblar_katalogi_sozlamalar');
}
register_uninstall_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\ochirish');

register_uninstall_hook(string $file, callable $callback) β€” imzosi yana o'sha ikki argument.

⚠️ Diqqat: register_uninstall_hook callback'i named funksiya yoki static metod bo'lishi kerak β€” anonim funksiya BO'LMAYDI. Sababi: WordPress callback'ni bazaga saqlaydi (serializatsiya qiladi), anonim funksiyani esa serializatsiya qilib bo'lmaydi. uninstall.php da bu muammo yo'q, shu sababli ham u soddaroq va tavsiya etilgan yo'l.

ℹ️ Qaysi birini tanlash? Ko'pchilik professional plugin uninstall.php ni tanlaydi β€” u toza, asosiy faylni shishirmaydi va anonim-callback tuzog'i yo'q. Agar plugin papkasida uninstall.php bo'lsa, u register_uninstall_hook dan ustun turadi (WordPress hook'ni o'tkazib yuboradi). Ikkalasini birga ishlatishning hojati yo'q.

Plugin'ni aktivatsiya qilish

Hammasi joyida bo'lsa, plugin'ni ikki yo'l bilan yoqasiz (har ikkalasini o'z saytingizda bajaring):

wp-admin orqali. Admin panel β†’ Plugins β†’ ro'yxatda "Kitoblar katalogi" β†’ Activate. Aktivatsiya hook'i shu daqiqada ishlaydi, so'ng yashil "plugin yuklandi" xabarini ko'rasiz.

WP-CLI orqali. Terminal'da (02-bobda o'rnatilgan):

wp plugin activate kitoblar-katalogi

Deaktivatsiya: wp plugin deactivate kitoblar-katalogi. Butunlay o'chirish: wp plugin delete kitoblar-katalogi (bu uninstall.php ni ishga tushiradi).

ℹ️ Bu buyruqlar va wp-admin natijalari jonli WordPress'ni talab qiladi β€” shuning uchun ularni "o'z saytingizda sinab ko'ring" deb belgilaymiz. Plugin kodi to'g'ri (header, hook imzolari WordPress hujjati bilan tasdiqlangan va PHP sintaksisi tekshirilgan), lekin flush_rewrite_rules, add_option, current_user_can kabi funksiyalar faqat ishlab turgan WordPress ichida mavjud.

πŸ’‘ WP_DEBUG yoqing. Aktivatsiya paytida fatal error bo'lsa (masalan, Requires PHP mos kelmasa yoki xayoliy funksiya chaqirilsa), WP_DEBUG yoqilgan bo'lsa siz aniq xabarni ko'rasiz; aks holda "oq ekran" chiqadi. Plugin yozayotganda har doim yoqib qo'ying.

Hammasi birga: minimal poydevor fayl

Mana kitoblar-katalogi.php ning to'liq, ishga tayyor minimal ko'rinishi β€” bu boblar davomida o'sib boradi:

<?php
/**
 * Plugin Name:       Kitoblar katalogi
 * Plugin URI:        https://ioqil.uz/plugins/kitoblar-katalogi
 * Description:       Kitoblar uchun CPT, janr taksonomiyasi, sozlamalar va REST endpoint qo'shadi.
 * Version:           0.1.0
 * Requires at least: 7.0
 * Requires PHP:      8.3
 * Author:            Oqil Imomnazarov
 * Author URI:        https://ioqil.uz
 * Text Domain:       kitoblar-katalogi
 * Domain Path:       /languages
 * License:           GPL-2.0-or-later
 * License URI:       https://www.gnu.org/licenses/gpl-2.0.html
 *
 * @package Oqil\KitobKatalog
 */

declare(strict_types=1);

namespace Oqil\KitobKatalog;

if (!defined('ABSPATH')) {
    exit;
}

const VERSION = '0.1.0';

function aktivatsiya(): void {
    add_option('kitoblar_katalogi_versiya', VERSION);
    flush_rewrite_rules();
}
register_activation_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\aktivatsiya');

function deaktivatsiya(): void {
    flush_rewrite_rules();
}
register_deactivation_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\deaktivatsiya');

function salomlash_xabari(): void {
    if (!current_user_can('manage_options')) {
        return;
    }
    $matn = esc_html__('Kitoblar katalogi plugin yuklandi.', 'kitoblar-katalogi');
    printf('<div class="notice notice-success is-dismissible"><p>%s</p></div>', $matn);
}
add_action('admin_notices', __NAMESPACE__ . '\\salomlash_xabari');

πŸ“Œ Bu fayl β€” kitobning izchil namuna pluginining poydevori. 04-bobda hooks'ni chuqur o'rganamiz, 05-bobda mantiqni includes/ ga ko'chirib autoload bilan yig'amiz, keyin CPT, sozlamalar, REST va Gutenberg blok qo'shamiz.

Bu bobda nimani o'rgandik

  • WordPress plugin'ni header (Plugin Name majburiy) orqali taniydi; professional plugin barcha maydonni to'ldiradi (Requires PHP: 8.3 muhitni himoyalaydi).
  • if (!defined('ABSPATH')) exit; β€” har faylda to'g'ridan-to'g'ri kirishdan himoya.
  • Papka tuzilishi (asosiy fayl + includes/ + uninstall.php + languages/) jiddiy plugin uchun standart.
  • Hayot sikli to'rt bosqich: aktivatsiya (bir marta), ishlash (har so'rovda), deaktivatsiya (bir marta), o'chirish (bir marta).
  • register_activation_hook / register_deactivation_hook / uninstall.php β€” har biri boshqa vazifa uchun. Deaktivatsiyada ma'lumotni o'chirmang; o'chirishda tozalang.

03-bob mashqlari

Mashqlarni o'z lokal WordPress muhitingizda bajaring (02-bob). Har bir PHP misolni terib, php -l bilan sintaksisni tekshirib, so'ng saytingizda aktivatsiya qiling.

1 (Oson). wp-content/plugins/ ichida kitoblar-katalogi/ papkasini va undagi kitoblar-katalogi.php faylini yarating. Faqat Plugin Name: Kitoblar katalogi header'ini yozing va plugin Plugins ro'yxatida paydo bo'lishini tekshiring.

2 (Oson). Yuqoridagi headerga Description, Version, Author va Requires PHP: 8.3 maydonlarini qo'shing. Plugins ro'yxatida tavsif va versiya ko'rinishini kuzating.

3 (Oson). Faylga if (!defined('ABSPATH')) exit; qatorini qo'shing va nima uchun kerakligini bir jumlada izohlang.

4 (Oson). Text Domain qiymati nima uchun aynan kitoblar-katalogi (plugin slug) bo'lishi kerakligini tushuntiring.

5 (O'rta). admin_notices hook'iga ulanib, "Kitoblar katalogi tayyor" degan escape qilingan va faqat manage_options huquqlilarga ko'rinadigan xabar chiqaring.

Yechim 
function kk_tayyor_xabari(): void {
    if (!current_user_can('manage_options')) {
        return;
    }
    printf(
        '<div class="notice notice-info is-dismissible"><p>%s</p></div>',
        esc_html__('Kitoblar katalogi tayyor', 'kitoblar-katalogi')
    );
}
add_action('admin_notices', 'kk_tayyor_xabari');

current_user_can xabarni faqat huquqli foydalanuvchiga cheklaydi, esc_html__ esa matnni ham tarjima qiladi, ham escape qiladi. (Namespace ichida bo'lsa, callback'ni __NAMESPACE__ . '\\kk_tayyor_xabari' deb bering.)

6 (O'rta). Aktivatsiya hook'i yozing: u kitoblar_katalogi_versiya opsiyasini '0.1.0' qiymati bilan qo'shsin va flush_rewrite_rules() chaqirsin.

Yechim 
function kk_aktivatsiya(): void {
    add_option('kitoblar_katalogi_versiya', '0.1.0');
    flush_rewrite_rules();
}
register_activation_hook(__FILE__, 'kk_aktivatsiya');

add_option opsiya mavjud bo'lmasagina qo'shadi. flush_rewrite_rules() aktivatsiyada bir marta chaqiriladi β€” har so'rovda emas (sekinlik sababi).

7 (O'rta). Deaktivatsiya hook'i yozing va u nima qilmasligi kerakligini izohda yozing.

Yechim 
function kk_deaktivatsiya(): void {
    // Vaqtinchalik narsalarni tozalaymiz (cron, kesh).
    // DIQQAT: foydalanuvchi ma'lumotini (postlar, sozlamalar) O'CHIRMAYMIZ β€”
    // odam plugin'ni keyin qayta yoqishi mumkin.
    flush_rewrite_rules();
}
register_deactivation_hook(__FILE__, 'kk_deaktivatsiya');

Deaktivatsiya = vaqtincha to'xtatish. Ma'lumotni o'chirish faqat o'chirish (uninstall) bosqichida o'rinli.

8 (O'rta). uninstall.php faylini yarating: u WP_UNINSTALL_PLUGIN ni tekshirsin va kitoblar_katalogi_versiya opsiyasini o'chirsin.

Yechim 
<?php
declare(strict_types=1);

if (!defined('WP_UNINSTALL_PLUGIN')) {
    exit;
}

delete_option('kitoblar_katalogi_versiya');

uninstall.php plugin papkasi ildizida turadi va o'chirishda avtomatik chaqiriladi. WP_UNINSTALL_PLUGIN tekshiruvi β€” majburiy himoya: faylni to'g'ridan-to'g'ri so'rash hech narsa qilmasligini ta'minlaydi.

9 (O'rta). Bitta jadvalda deaktivatsiya va o'chirish (uninstall) o'rtasidagi farqni yozing: qachon ishlaydi, nima qilish o'rinli, ma'lumotga nima bo'ladi.

10 (Qiyin). register_uninstall_hook ni named funksiya bilan to'g'ri ulang va nima uchun anonim funksiya bu yerda ishlamasligini izohlang. So'ng nega ko'pchilik baribir uninstall.php ni afzal ko'rishini ayting.

Yechim 
namespace Oqil\KitobKatalog;

if (!defined('ABSPATH')) {
    exit;
}

function kk_ochirish(): void {
    delete_option('kitoblar_katalogi_versiya');
    delete_option('kitoblar_katalogi_sozlamalar');
}
register_uninstall_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\kk_ochirish');

WordPress uninstall callback'ini bazaga saqlaydi (serializatsiya qiladi). Anonim funksiyani (closure) serializatsiya qilib bo'lmaydi β€” shuning uchun callback named funksiya yoki static metod bo'lishi shart. uninstall.php da esa hech qanday callback saqlanmaydi (fayl o'chirishda to'g'ridan-to'g'ri ishga tushadi), shuning uchun u soddaroq, asosiy faylni shishirmaydi va anonim-callback tuzog'i yo'q β€” shu sababli tavsiya etiladi. Agar uninstall.php mavjud bo'lsa, u register_uninstall_hook dan ustun turadi.

11 (Qiyin). Aktivatsiyada migratsiya kerakmi degan sof-PHP mantiq yozing: saqlangan versiyani joriy versiya bilan solishtirib, yangilash kerakligini bool qaytarsin (version_compare bilan). WordPress'siz php -r da ham ishlasin.

Yechim 
function kk_migratsiya_kerakmi(?string $saqlangan, string $joriy): bool {
    if ($saqlangan === null) {
        return true; // birinchi aktivatsiya β€” sozlash kerak
    }
    return version_compare($saqlangan, $joriy, '<');
}

Aktivatsiya hook'ida ishlatilishi:

function kk_aktivatsiya(): void {
    $saqlangan = get_option('kitoblar_katalogi_versiya') ?: null;
    if (kk_migratsiya_kerakmi($saqlangan, VERSION)) {
        // ... migratsiya / boshlang'ich sozlash ...
        update_option('kitoblar_katalogi_versiya', VERSION);
    }
    flush_rewrite_rules();
}

kk_migratsiya_kerakmi toza, WordPress'siz funksiya β€” version_compare('0.1.0', '0.2.0', '<') true qaytaradi. Shuning uchun uni php -r bilan yoki unit-test bilan alohida sinash mumkin. Bu β€” mantiqni WordPress'ga bog'liq bo'lmagan, sinaladigan bo'laklarga ajratishning yaxshi namunasi (25-bob, testlash).

12 (Qiyin). Plugin'ni papka tuzilishida tashkil qiling: asosiy kitoblar-katalogi.php faqat header + ABSPATH + hook'larni saqlasin, salomlash_xabari funksiyasi esa includes/notices.php da bo'lib, asosiy fayldan require_once __DIR__ . '/includes/notices.php'; bilan ulansin. Har ikkala faylni php -l bilan tekshiring.

Yechim

kitoblar-katalogi/kitoblar-katalogi.php:

<?php
/**
 * Plugin Name: Kitoblar katalogi
 * Version:     0.1.0
 * Requires PHP: 8.3
 * Text Domain: kitoblar-katalogi
 * License:     GPL-2.0-or-later
 *
 * @package Oqil\KitobKatalog
 */
declare(strict_types=1);
namespace Oqil\KitobKatalog;

if (!defined('ABSPATH')) {
    exit;
}

require_once __DIR__ . '/includes/notices.php';

function aktivatsiya(): void {
    flush_rewrite_rules();
}
register_activation_hook(__FILE__, __NAMESPACE__ . '\\aktivatsiya');

kitoblar-katalogi/includes/notices.php:

<?php
declare(strict_types=1);
namespace Oqil\KitobKatalog;

if (!defined('ABSPATH')) {
    exit;
}

function salomlash_xabari(): void {
    if (!current_user_can('manage_options')) {
        return;
    }
    printf(
        '<div class="notice notice-success is-dismissible"><p>%s</p></div>',
        esc_html__('Kitoblar katalogi plugin yuklandi.', 'kitoblar-katalogi')
    );
}
add_action('admin_notices', __NAMESPACE__ . '\\salomlash_xabari');

__DIR__ joriy fayl papkasini beradi, shuning uchun require_once har doim to'g'ri yo'lni topadi. Har ikkala fayl boshida ABSPATH himoyasi bor. (05-bobda require_once o'rniga avtomatik autoload qo'yamiz.)

⬅️ Oldingi: 02 β€” Lokal muhit va asboblar Β· 🏠 README Β· Keyingi: 04 β€” Hooks: action va filter (chuqur) ➑️