NativePHP — PHP bilan Desktop va Mobil ilovalar¶

Bu kitob Laravel biladigan PHP dasturchini NativePHP bo'yicha desktop va mobil ilova yozadigan darajaga olib chiqadi. NativePHP — Laravel asosida qurilgan freymvork: bitta PHP/Laravel kod bazasidan desktop (Windows/macOS/Linux, Electron orqali) va mobil (iOS/Android) ilovalar yasaladi. Asosiy g'oya — ilova ichida webview ishlaydi, unga PHP runtime'i bundled (desktop) yoki on-device (mobil) tarzda biriktiriladi; siz odatdagidek Blade/Livewire bilan UI yozasiz, NativePHP esa oynalar, menyu, bildirishnoma, kamera, GPS, biometrika kabi native imkoniyatlarni PHP fasadlari orqali ochib beradi.

🏗️ Arxitektura: webview + bundled/on-device PHP. Desktop'da Electron oynasi Laravel ilovangizni mahalliy server orqali ko'rsatadi va PHP binari ilova ichiga joylanadi; mobil'da PHP qurilmaning o'zida ishlaydi. Natijada — bitta kod bazasi, ko'p platforma.

ℹ️ Bu kitob siz Laravel asoslarini (routing, Blade, Eloquent, fasadlar, service container, Artisan) bilasiz deb hisoblaydi. Laravel yangi bo'lsa, avval Laravel kitobini o'qing.

⚠️ HALOL eslatma. Kitobdagi Laravel/PHP kodi tekshirilgan va ishonchli. Ammo GUI, qurilma (kamera/GPS/biometrika) va build/packaging bloklari illustrativ — ularni real ishga tushirish uchun haqiqiy muhit kerak: desktop uchun Node.js + Electron, iOS uchun macOS + Xcode, Android uchun Android SDK. NativePHP versiyalari tez o'zgaradi, shuning uchun har doim rasmiy hujjat bilan solishtirib boring. Bu yerdagi maqsad — tushuncha va PHP tarafdagi to'g'ri yondashuvni berish.

Qanday o'qish kerak¶

Boblarni tartib bilan o'qing (01 → 02 → ...). Har biri oldingisiga tayanadi.
Avval Asoslar (I qism) va Desktop (II qism) ni puxta o'zlashtiring — mobil qism shu poydevorga quriladi.
PHP/Laravel kodini o'z muhitingizda yozing; native va build bloklarini esa rasmiy NativePHP hujjati bilan birga ko'ring.
Kamida bitta loyihani (kapston, 18-bob) boshidan oxirigacha o'zingiz yig'ing.

Talab¶

Kerak	Daraja
Laravel asoslari (Blade, Eloquent, fasad, Artisan)	Shart
PHP 8.2+ va Composer	Shart
Kompyuter (Windows / macOS / Linux)	Shart
Node.js + Electron (desktop build uchun)	Desktop bobiga
macOS + Xcode (iOS) / Android SDK (Android)	Mobil bobiga
Terminal bilan tanishlik	Foydali

Mundarija¶

I qism — Asoslar¶

#	Bob	Nima o'rganasiz
01	NativePHP nima	NativePHP falsafasi — bitta Laravel kod bazasidan desktop va mobil ilova; webview + bundled/on-device PHP arxitekturasi; Electron tarafi va mobil tarafi farqi; nima uchun va qachon ishlatish kerak.
02	Muhit va Laravel asos	Loyiha muhitini tayyorlash: PHP/Composer/Laravel, NativePHP paketini o'rnatish; desktop uchun Node/Electron, mobil uchun talablar; toza Laravel skeletini NativePHP uchun moslash.
03	Birinchi desktop ilova	"Salom dunyo" desktop ilovasi: NativePHP service provider, ilovani ishga tushirish, birinchi oynani ochish; dev oqimi (`native:run` / `composer native:dev`) va ilova hayot tsikli.

II qism — Desktop chuqur¶

#	Bob	Nima o'rganasiz
04	Window management	Oynalar bilan ishlash: `Window` fasadi, bir nechta oyna, o'lcham/joylashuv, modal va frameless oynalar, oyna hodisalari va oynalararo aloqa.
05	Menyu, tray va shortcut	Ilova menyusi (menu bar), kontekst menyu, tizim tray ikonkasi va uning menyusi, global klaviatura shortcut'lari; native his beradigan desktop UX.
06	Native UI: notification va dialog	Tizim bildirishnomalari (`Notification`), fayl tanlash/saqlash dialoglari, ogohlantirish/tasdiq oynalari, clipboard bilan ishlash — operatsion tizimning native elementlari.
07	System, child process va fayl	Tizim bilan ishlash: tashqi jarayonlarni ishga tushirish (child process), fon vazifalari, foydalanuvchi fayl tizimiga kirish, ilova ma'lumotlari uchun papkalar.
08	Local data: SQLite va settings	Ilova ichida mahalliy ma'lumot saqlash: bundled SQLite bazasi va Eloquent, NativePHP `Settings` bilan sozlamalar, migratsiyalar va data joylashuvi.
09	Desktop UI: Blade va Livewire	Desktop UI'ni Blade va Livewire bilan qurish; reaktiv komponentlar, native imkoniyatlarni UI bilan bog'lash, desktop'ga mos dizayn va navigatsiya.

III qism — Mobil¶

#	Bob	Nima o'rganasiz
10	Mobil asoslari	NativePHP mobil tomoni: on-device PHP runtime, iOS/Android farqi, mobil loyiha tuzilishi, emulyator/simulyatorda ishga tushirish va dev oqimi.
11	Mobil UI va navigatsiya	Mobil UI: ekran o'lchamlariga moslash, sahifalararo navigatsiya, native his beradigan komponentlar, gesture va mobil UX pattern'lari.
12	Qurilma: camera, geo, scanner	Qurilma imkoniyatlari: kamera va galereya, geolokatsiya (GPS), QR/barcode skaner; ruxsatlar (permissions) bilan ishlash va ma'lumotni Laravel'ga uzatish.
13	Qurilma: biometrics, secure storage, push	Biometrik autentifikatsiya (Face ID / barmoq izi), maxfiy ma'lumotni xavfsiz saqlash (secure storage), push bildirishnomalar; mobil xavfsizlik asoslari.
14	Mobil offline data	Internetsiz ishlash: on-device SQLite, mahalliy keshlash, offline-first yondashuv, ulanish tiklanganda server bilan sinxronlash strategiyalari.

IV qism — Sifat, build va deploy¶

#	Bob	Nima o'rganasiz
15	Testlash va debugging	NativePHP ilovani testlash: Laravel testlari (Pest/PHPUnit), native qatlamni mock qilish, desktop/mobil debug usullari, log va xatolarni kuzatish.
16	Desktop build va packaging	Desktop ilovani yig'ish: `native:build`, Windows/macOS/Linux uchun paketlash, ikonka va metadata, kod imzolash (code signing) va distributsiya asoslari.
17	Mobil build va deploy	Mobil ilovani yig'ish va tarqatish: iOS uchun Xcode/App Store, Android uchun APK/AAB va Play Store, imzolash sertifikatlari, versiyalash va relizga tayyorlash.
18	Kapston loyiha	Butun kitobni bog'laydigan to'liq loyiha: bitta Laravel kod bazasidan desktop va mobil ilova — local data, native imkoniyatlar, offline, test va build — boshidan oxirigacha.

Muallif¶

Oqil Imomnazarov — ioqil.uz · Telegram · YouTube

Kitob bepul tarqatiladi (CC BY-NC-SA 4.0). Savdo qilish taqiqlanadi.